เที่ยวสตูล: ตะรุเตา ปากบารา บุโหลนเล ทะเลบัน และในเมือง

สตูลเป็นจังหวัดใต้สุดทางฝั่งทะเลอันดามัน ติดชายแดนมาเลเซีย และเป็นที่ตั้งของท่าเรือปากบารา ซึ่งเป็นจุดขึ้นเรือไปเกาะตะรุเตา เกาะบุโหลนเล และเกาะหลีเป๊ะ วิธีไปที่ง่ายที่สุดคือบินหรือนั่งรถไฟไปหาดใหญ่หรือตรัง แล้วต่อรถไปปากบารา หรือไปเมืองสตูลถ้าอยากดูตัวเมืองก่อน ส่วนช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวเกาะ กรมอุทยานแห่งชาติระบุว่าหมู่เกาะอาดัง-ราวีเปิดท่องเที่ยว 16 พฤศจิกายนถึง 15 พฤษภาคม

คู่มือนี้ใช้เฉพาะข้อมูลที่เราตรวจกับแหล่งที่ระบุไว้ท้ายหน้าเมื่อ 16 ต.ค. 2569 ได้แก่ เว็บของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (DNP) การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (TAT) วิกิท่องเที่ยว และเว็บไซต์ของรีสอร์ตและบริษัทเรือ และบอกตรง ๆ เมื่อแหล่งข้อมูลไม่ตรงกัน เราไม่ใส่ค่าเข้าอุทยานหรือเวลาเปิดที่อ่านไม่ได้จากหน้าทางการ ถ้าอยากเลือกที่พัก อ่านที่พักสตูล หรือฉบับภาษาอังกฤษ where to stay in Satun

สตูลเป็นจังหวัดแบบไหน

วิกิท่องเที่ยวบรรยายว่าตัวเมืองสตูลอยู่ห่างชายฝั่งอันดามันเพียงไม่กี่กิโลเมตร แต่ห่างกรุงเทพฯ ราว 940 กิโลเมตร และเป็นเมืองที่ชาวมลายูมุสลิมเป็นส่วนใหญ่ วิกิท่องเที่ยวบอกว่าสตูลปลอดภัยและเป็นมิตรต่อนักท่องเที่ยว และภาษามลายูที่พูดที่นี่ต่างจากจังหวัดชายแดนใต้อื่นและคล้ายสำเนียงเคดะห์ ในแง่การท่องเที่ยว สตูลมีสามส่วนที่ต่างกันชัดเจน

ส่วนแรกคือทะเลและเกาะ ซึ่งอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติตะรุเตาและอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา กรมอุทยานฯ ระบุว่าตะรุเตามี 51 เกาะ มีพื้นที่ราว 1,490 ตารางกิโลเมตร และเภตรามีพื้นที่ 494.38 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นพื้นน้ำราว 94.7 เปอร์เซ็นต์ ส่วนที่สองคือป่าและภูเขาตามแนวชายแดน มีอุทยานแห่งชาติทะเลบันที่ DNP ระบุพื้นที่ 196 ตารางกิโลเมตร ส่วนที่สามคือตัวเมืองและอำเภอรอบ ๆ มีพิพิธภัณฑ์ มัสยิด วัด ชายหาดของชาวประมง และถ้ำหินปูนในเขตสตูลจีโอพาร์ก

ถ้าเวลามีจำกัด ให้เลือกก่อนว่าจะ "ลงเกาะ" หรือ "ไม่ลงเกาะ" เพราะสองแบบใช้ฐานพักต่างกัน คนที่ลงเกาะส่วนใหญ่พักปากบาราหนึ่งคืนก่อนเรือเช้า ส่วนคนที่เที่ยวแผ่นดินใหญ่จะพักเมืองสตูลแล้วขับไปทะเลบันและทุ่งหว้า

เดินทางไปสตูล

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าสนามบินที่ใกล้เมืองสตูลที่สุดคือหาดใหญ่ ห่างราว 100 กม. และสถานีรถไฟที่ใกล้ที่สุดอยู่ที่หาดใหญ่หรือตรัง (ตรังห่างราว 160 กม.) ส่วนไปท่าเรือปากบารา วิกิท่องเที่ยวระบุว่าปากบาราห่างหาดใหญ่ 124 กม. ห่างตรัง 123 กม. และห่างสตูล 59 กม.

ถ้าไปด้วยตัวเอง ควรจำไว้ว่าตั๋วไป "สตูล" กับตั๋วไป "ปากบารา" ไม่ใช่ที่เดียวกัน วิกิท่องเที่ยวเตือนว่าเวลาหาตั๋วให้ดูว่าเป็นเมืองสตูลหรืออำเภออื่นในจังหวัด ส่วนคนที่ต้องการฟื้นตัวจากการเดินทางไกล ให้พักเมืองสตูลหรือปากบาราก่อนหนึ่งคืนแล้วค่อยลงเรือ

จองการเดินทางจากกรุงเทพฯ

หน้ากรุงเทพฯ-สตูลบน 12Goแสดงข้อมูลเมื่อเราเปิดดูในเบราว์เซอร์ 16 ต.ค. 2569 โดยค้นวันอาทิตย์ที่ 18 ต.ค. สำหรับผู้เดินทางสองคน พบ 37 เที่ยว ราคาตั้งแต่ 993 ถึง 23,148 บาท เป็นรถโดยสาร 27 เที่ยวเริ่มที่ 993 บาท แท็กซี่ 7 เที่ยวเริ่มที่ 13,781 บาท และมีเที่ยวประเภทอื่นอีกเล็กน้อย พบบริษัท Gosafe Transport ในรายการ ตัวเลขนี้คือสิ่งที่หน้าเว็บแสดง ณ ตอนนั้น ไม่ใช่ราคาที่รับประกัน เปลี่ยนได้ทุกวัน ควรเช็กจุดลงรถว่าเป็นเมืองสตูลหรือที่อื่นก่อนซื้อ

ลิงก์นี้ใส่ไว้ให้เทียบสะดวก และบางลิงก์ในเว็บนี้อาจทำให้เราได้ค่าคอมมิชชัน ซึ่งไม่เปลี่ยนเวลาหรือราคาที่คุณเห็น เราไม่ลอกราคามาลงในหน้านี้เพราะเปลี่ยนตามวันเดินทาง

ท่าเรือปากบารา และเรือไปเกาะ

วิกิท่องเที่ยวเรียกปากบาราว่าศูนย์กลางการเดินทางไปเกาะหลีเป๊ะ บุโหลนเล อาดัง และตะรุเตา และบอกว่าแต่ก่อนมีเรือเฟอร์รี่ช้า แต่ตอนนี้ถูกแทนที่ด้วยสปีดโบ๊ตทั้งหมด วิกิยังบอกว่าไม่มีห้องขายตั๋วที่ท่าเรือ ตั๋วขายโดยพ่อค้าแถวท่าเรือ และมีค่าเข้าท่าเล็กน้อย ซึ่งเป็นข้อมูลของผู้เขียนวิกิ ไม่ใช่ประกาศของท่าเรือ ผู้โดยสารจึงควรซื้อกับบริษัทเรือที่มีเว็บไซต์ของตัวเองหรือผ่านที่พัก เช่น เว็บของ Satun Pakbara Speed Boat Club ที่ระบุว่ามีสำนักงานที่ปากบาราและสาขาที่หลีเป๊ะ

เวลาเรือในตารางด้านล่างเป็นตัวเลขที่แต่ละแหล่งระบุ ไม่ใช่ตารางล่าสุด และเวลาเปลี่ยนตามฤดูกาลและสภาพทะเล

ตรงที่แหล่งข้อมูลไม่ตรงกันชัดที่สุดคือเวลาข้ามไปบุโหลนเล (30 นาที 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง และ 1 ชั่วโมง) และเรื่องฤดูกาล วิกิท่องเที่ยวบอกว่าเรือวิ่งตลอดปี แต่ DNP บอกว่าหมู่เกาะอาดัง-ราวีปิดท่องเที่ยวช่วงฝน และ Pansand ให้เวลาเรือเฉพาะพฤศจิกายนถึงเมษายน ให้ถือข้อมูลที่ระวังกว่าเป็นหลัก คือยืนยันกับบริษัทเรือหรือรีสอร์ตก่อนจ่ายเงิน

ที่บุโหลนเลไม่มีท่าเรือใหญ่ Bulonhill ระบุว่าเรือหางยาวมารับจากสปีดโบ๊ตเข้าหาด และ Pansand ระบุว่าราคาตั๋วไม่รวมค่าเรือหางยาว ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายแยกที่จ่ายกับเรือหางยาวโดยตรง

ฤดูกาลและสภาพอากาศ

กรมอุทยานฯ แบ่งฤดูท่องเที่ยวของหมู่เกาะอาดัง-ราวี (ส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งชาติตะรุเตา ซึ่งรวมถึงบริเวณใกล้หลีเป๊ะ) ออกเป็นสองช่วง ปิดฤดูท่องเที่ยว 16 พฤษภาคมถึง 15 พฤศจิกายน และเปิดฤดูท่องเที่ยว 16 พฤศจิกายนถึง 15 พฤษภาคมของทุกปี เหตุผลที่ DNP ให้ไว้คือช่วงลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ฝนตกหนักและคลื่นลมแรง ทำให้การเดินทางไม่ปลอดภัย

ตัวเลขภูมิอากาศในหน้า DNP เป็นข้อมูลเก่า หน้าตะรุเตาอ้างข้อมูลเดือนมกราคมถึงธันวาคม พ.ศ. 2544 ซึ่งระบุว่าฝนตกมากที่สุดเดือนกันยายน 594 มิลลิเมตร รองลงมาตุลาคม 478 มิลลิเมตร ตกน้อยที่สุดเดือนกุมภาพันธ์ 15 มิลลิเมตร และรวมทั้งปี 2,908 มิลลิเมตร ส่วนหน้าทะเลบันระบุว่าเดือนธันวาคมถึงมีนาคมแห้งแล้ง ฝนทั้งปีเฉลี่ย 2,281 มิลลิเมตร และตกน้อยที่สุดเดือนมกราคม 7 มิลลิเมตร ใช้เป็นภาพรวมได้ว่าปลายปีถึงต้นปีแห้งกว่า ไม่ควรใช้เป็นพยากรณ์ของปีนี้

ถ้าอยากเทียบฝั่งอันดามันกับฝั่งอ่าวไทย อ่านฝั่งอันดามันหรืออ่าวไทย เที่ยวช่วงไหนดี และตรวจพยากรณ์ล่าสุดก่อนเดินทางทุกครั้ง

ที่เที่ยวสตูล

ส่วนนี้แยกเป็นเกาะและทะเล กับแผ่นดินใหญ่ ทุกข้อมูลมาจาก DNP, TAT, วิกิท่องเที่ยว หรือเว็บของรีสอร์ตตามที่ระบุ เราไม่ใส่ค่าเข้าและเวลาเปิดที่อ่านไม่ได้จากหน้าทางการ ควรถามที่ทำการอุทยานหรือบริษัททัวร์ก่อนไป

1. อุทยานแห่งชาติตะรุเตา

DNP ระบุว่าอุทยานแห่งชาติตะรุเตาอยู่ในทะเลอันดามันบริเวณช่องแคบมะละกา ในอำเภอเมืองสตูล ด้านใต้ห่างชายแดนไทย-มาเลเซียเพียง 4.8 กิโลเมตร ประกอบด้วยเกาะน้อยใหญ่ 51 เกาะ มีเกาะใหญ่ 7 เกาะ คือ ตะรุเตา อาดัง ราวี หลีเป๊ะ กลาง บาตวง และบิสสี แบ่งเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือหมู่เกาะตะรุเตาและหมู่เกาะอาดัง-ราวี ซึ่งอยู่ห่างจากเกาะตะรุเตาไปทางตะวันตกราว 40 กิโลเมตร

DNP เล่าประวัติว่าเกาะตะรุเตาเคยเป็นทัณฑสถาน กลุ่มบุกเบิกของกรมราชทัณฑ์ขึ้นเกาะเมื่อ 13 กรกฎาคม 2480 และต่อมามีนักโทษการเมืองถูกส่งมากักบริเวณ ก่อนที่กรมป่าไม้จะจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 19 เมษายน 2517 เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 8 ของประเทศ และปี 2525 ได้รับการยกย่องเป็นมรดกแห่งอาเซียน (ASEAN Heritage Park)

2. อ่าวพันเตมะละกาและเกาะตะรุเตา

TAT ระบุว่าอ่าวพันเตมะละกามีหาดทรายขาวบริสุทธิ์ เป็นที่ตั้งที่ทำการอุทยานแห่งชาติตะรุเตาทางทะเล มีศูนย์ข้อมูลนักท่องเที่ยวที่จัดนิทรรศการเรื่องธรรมชาติและประวัติของเกาะ ดูพระอาทิตย์ตกได้ และเดินขึ้นผาโต๊ะบูเพื่อชมวิวได้ วิกิท่องเที่ยวบอกว่าผาโต๊ะบูอยู่หลังที่ทำการ สูงจากระดับน้ำทะเลราว 60 เมตร มองเห็นอ่าวพันเตมะละกาและเกาะใกล้เคียง

วิกิท่องเที่ยวและ TAT ยังระบุจุดอื่นบนเกาะตะรุเตา เช่น อ่าวสน ที่วิกิบอกว่าเป็นที่วางไข่ของเต่าทะเล อ่าวตะโละวาวซึ่งเป็นที่ตั้งเดิมของทัณฑสถานและมีสิ่งปลูกสร้างจำลอง อ่าวตะโละอุดังทางใต้ ห่างเกาะลังกาวีราว 8 กิโลเมตร และน้ำตกลูดูที่มีเส้นทางธรรมชาติจากอ่าวสนระยะราว 3 กิโลเมตร TAT ระบุว่าเกาะตะรุเตาใหญ่ที่สุดในอุทยาน มีพื้นที่ 152 ตารางกิโลเมตร ส่วนใหญ่เป็นภูเขาและป่าดิบชื้น

3. ถ้ำจระเข้

TAT ระบุว่าถ้ำจระเข้เป็นถ้ำลึก 300 เมตร ภายในมีหินงอกหินย้อยหลายรูปแบบ ไปโดยเรือหางยาวราว 20 นาทีตามคลองพันเตมะละกาที่มีป่าโกงกางตลอดสองฝั่ง ใช้เวลาสำรวจในถ้ำราว 1 ชั่วโมง ผู้เที่ยวควรเตรียมไฟฉายไปเอง และสอบถามรายละเอียดที่ศูนย์บริการนักท่องเที่ยวของอุทยานแห่งชาติตะรุเตา

4. เกาะอาดังและเกาะราวี

TAT ระบุว่าเกาะอาดังเป็นที่ตั้งหน่วยพิทักษ์อุทยานฯ ตะรุเตา ท.ท.5 (แหลมสน-เกาะอาดัง) มีพื้นที่ราว 30 ตารางกิโลเมตร หาดทรายละเอียด ล้อมรอบด้วยเกาะเล็ก ๆ เช่น หลีเป๊ะ เกาะดง หินงาม และเกาะยาง เหมาะกับการดำน้ำตื้น มีน้ำตกโจนซาลัดที่น้ำไหลตลอดปี และจุดชมวิวผาชะโดที่ต้องเดินราว 40 นาที ชมพระอาทิตย์ขึ้นได้ดี ส่วนเกาะราวีอยู่ห่างเกาะอาดังราว 1 กิโลเมตร มีพื้นที่ราว 29 ตารางกิโลเมตร และ TAT ระบุว่าไม่มีที่พักบนเกาะ ผู้มาเยือนมักมาว่ายน้ำและดำน้ำชมปะการัง

5. เกาะไข่

TAT ระบุว่าเกาะไข่เป็นเกาะเล็กในเขตอุทยานฯ ตะรุเตาอยู่ระหว่างเกาะตะรุเตากับหมู่เกาะอาดัง ไปได้แต่อุทยานไม่อนุญาตให้พักค้างคืน มีหาดทรายขาวละเอียด น้ำใสตามระดับความลึก มีปะการังรอบเกาะ และมีซุ้มประตูหินธรรมชาติที่ถือเป็นสัญลักษณ์ของอุทยานแห่งชาติตะรุเตา

6. เกาะหินงาม

TAT ระบุว่าเกาะหินงามอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของเกาะอาดัง หาดมีก้อนหินสีดำหลายรูปทรงและลวดลาย และมีป้ายเตือนเรื่องคำสาปของเจ้าพ่อตะรุเตา ห้ามนำหินหรือเคลื่อนย้ายก้อนหินออกจากพื้นที่อุทยานแห่งชาติ แม้ไม่เชื่อเรื่องคำสาป ก็ไม่ควรเก็บหินกลับบ้านเพราะอยู่ในพื้นที่คุ้มครอง

7. เกาะหลีเป๊ะ

วิกิท่องเที่ยวบอกว่าเกาะหลีเป๊ะมีชุมชนชาวเลหรือมอแกนที่ส่วนใหญ่หาเลี้ยงชีพด้วยการประมง และเป็นเกาะท่องเที่ยวหลักที่มีรีสอร์ตบังกะโลหลายแห่งบนหาดสองหาด คือหาดพัทยาและหาดซันไรส์ ถ้าอยากไปหลีเป๊ะ อ่านคู่มือเกาะหลีเป๊ะซึ่งอธิบายเรื่องที่พักและการเดินทางเฉพาะเกาะ และหน้าที่พักที่เราตรวจแล้วที่ที่พักเกาะหลีเป๊ะ

8. เกาะบุโหลนเล

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าเกาะบุโหลนเลเป็นเกาะเล็กที่พัฒนาน้อย ไม่มีตู้เอทีเอ็ม ไม่มีรถและไม่มีถนนบนเกาะ การเดินทางคือเดินเท้า ควรสวมเสื้อแขนยาวป้องกันยุงและรองเท้าที่เหมาะสมถ้าเดินป่า เว็บของ Pansand Resort ระบุว่าเกาะอยู่ในหมู่เกาะเภตรา มีหมู่บ้านชาวเลราว 100 คนที่อ่าวปันกา อยู่ฝั่งตะวันตกของเกาะ เดินจากรีสอร์ตราว 15 นาทีผ่านป่าเก่า และมีเรือหางยาวพาไปชมถ้ำค้างคาวและถ้ำจมูกได้ ส่วนวิกิท่องเที่ยวเล่าว่าเดินผ่านหมู่บ้านและสวนยางไปอ่าวมะม่วงเพื่อดูสัตว์ทะเลตามแอ่งหินได้ และตอนกลางคืนที่หาดมีปูเสฉวนและปูผีออกมา

9. พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสตูล (คฤหาสน์กูเด็น)

วิกิท่องเที่ยวระบุว่ากรมศิลปากรสร้างคฤหาสน์กูเด็นขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. 2540-2543 เป็นอาคารอิฐสองชั้นแบบตะวันตก หลังคาทรงปั้นหยาแบบไทยมุงกระเบื้องดินเผาแบบสเปน และมีช่องลมรูปดาวที่หน้าจั่วตามสถาปัตยกรรมอิสลาม ปัจจุบันเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสตูล เหมาะกับครึ่งวันในเมือง

10. มัสยิดกลางจังหวัดสตูล (มัสยิดมำบัง) และวัดชนาธิปเฉลิม

วิกิท่องเที่ยวบรรยายว่ามัสยิดกลางหรือมัสยิดมำบังเป็นอาคารสมัยใหม่สีขาว ประดับกระเบื้องเคลือบ หินอ่อน และกระจก ส่วนวัดชนาธิปเฉลิมเป็นวัดพุทธแห่งแรกในเมืองสตูล อาคารสองชั้น ชั้นล่างก่ออิฐใช้เป็นศาลาการเปรียญ ชั้นบนเป็นไม้ใช้เป็นที่ปฏิบัติธรรม ถ้าเข้าชมศาสนสถาน ควรแต่งกายสุภาพและสอบถามเวลาเข้าชมก่อน

11. อุทยานแห่งชาติทะเลบันและบึงทะเลบัน

DNP ระบุว่าอุทยานแห่งชาติทะเลบันเป็นอุทยานลำดับที่ 20 ของประเทศ ประกาศเมื่อ 27 ตุลาคม 2523 ปัจจุบันรวมพื้นที่ 196 ตารางกิโลเมตรติดรัฐเปอร์ลิสของมาเลเซีย ยอดเขาสูงสุดอยู่ในเทือกเขาจีน สูงราว 756 เมตร ชื่อ "ทะเลบัน" เพี้ยนมาจากคำท้องถิ่นว่า "เลิดเรอบัน" หมายถึงหนองน้ำจืดใหญ่ที่เกิดจากการยุบตัวของพื้นที่ระหว่างเขามดแดงกับเขาจีน

TAT ระบุว่าบึงทะเลบันเป็นบึงน้ำจืดกลางหุบเขา มีพื้นที่ราว 125 ไร่ มีปลาและหอยน้ำจืดมาก มีต้นบากงขึ้นหนาแน่นรอบบึง อุทยานจัดศาลาริมบึงและทางเดินไม้รอบบึงไว้ให้ DNP ยังระบุว่าพบนกเงือก 8 ชนิดจาก 12 ชนิดของไทย และเขียดว้าก (หมาน้ำ) เป็นสัญลักษณ์ของหนองทะเลบัน ที่ส่งเสียงคล้ายลูกสุนัขในยามค่ำคืน วิกิท่องเที่ยวบอกว่าด่านวังประจันอยู่ห่างที่ทำการอุทยานเพียง 2 กิโลเมตร

12. น้ำตกยาโรย น้ำตกโตนปลิว และน้ำตกในเมืองสตูล

DNP ระบุว่าทะเลบันมีน้ำตกสวยสองแห่ง คือน้ำตกยาโรยและน้ำตกโตนปลิว วิกิท่องเที่ยวบอกว่าน้ำตกโตนปลิวไหลลงจากหน้าผาสูงของเขาจีนเป็นหลายชั้น นอกจากนี้ยังระบุน้ำตกปาหนันในตำบลทุ่งนุ้ย ห่างเมืองสตูล 39 กิโลเมตร น้ำไหลตลอดปี และวนอุทยานน้ำตกธาราสวรรค์ที่กรมป่าไม้ประกาศเมื่อ 23 กรกฎาคม 2539

13. ถ้ำเลสเตกอดอนและสตูลจีโอพาร์ก

TAT ระบุว่าถ้ำเลสเตกอดอนอยู่ในตำบลทุ่งหว้า เป็นถ้ำในเทือกเขาหินปูนยาว มีลักษณะเหมือนอุโมงค์ทะลุภูเขา ระยะจากปากถ้ำถึงทางออกราว 4 กิโลเมตร เดินราว 3 ชั่วโมง พบฟอสซิลช้างและแรดจากยุคไพลสโตซีน โดยเฉพาะสเตโกดอน ซึ่งเป็นที่มาของชื่อถ้ำ การเที่ยวต้องนั่งคายัคไปจนสุดถ้ำแล้วเปลี่ยนเป็นเรือยนต์ไปขึ้นที่ท่าบ้านท่าอ้อย มีเจ้าหน้าที่และชาวบ้านช่วย มีไฟฉายและเสื้อชูชีพ ต้องพร้อมให้เสื้อผ้าเปียก และต้องติดต่อล่วงหน้าเพราะต้องเช็กระดับน้ำทะเลและเวลาเข้าชมทุกวัน

TAT ยังระบุเรื่องสตูลจีโอพาร์กว่าเป็นภูมิประเทศภูเขาหินปูนที่มีเกาะเล็กและชายหาดสวย และรวมถ้ำเลสเตกอดอน ถ้ำภูผาเพชร ถ้ำเจ็ดโกฏ เขาตะนาน ปราสาทหินพันยอด เกาะไข่ เกาะหินงาม น้ำตกโตนปลิว และน้ำตกธาราสวรรค์ TAT เขียนว่าเป็นแหล่งมรดกโลกแห่งแรกของไทยที่ UNESCO ประกาศ แต่รายชื่อ UNESCO Global Geoparks ในเอเชียของวิกิพีเดียจัดสตูลเป็นอุทยานธรณีโลกของ UNESCO ที่ขึ้นทะเบียนปี 2018 ซึ่งเป็นสถานะคนละแบบกับแหล่งมรดกโลก ให้ถือตามชื่อทางการของ UNESCO

14. อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา และน้ำตกวังสายทอง

DNP ระบุว่าอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตราเป็นอุทยานลำดับที่ 49 ประกาศเมื่อ 31 ธันวาคม 2527 ครอบคลุม 494.38 ตารางกิโลเมตรในอำเภอละงูและทุ่งหว้าของสตูล และอำเภอปะเหลียนของตรัง มีเกาะมากกว่า 22 เกาะ รวมบุโหลนใหญ่ บุโหลนขี้นก และเกาะลิดี วิกิท่องเที่ยวระบุว่าน้ำตกวังสายทองมีหินปูนรูปกลีบบัวซ้อนกันอยู่ก้นแอ่งแต่ละชั้น ส่วนน้ำตกธารปลิวเป็นน้ำตกสองชั้นที่มีแอ่งกว้าง 40 เมตรยาว 50 เมตร อยู่ในเขตสตูลและตรัง

15. แหลมตันหยงโป หาดทรายยาว และจุดชมเมือง

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าแหลมตันหยงโปเป็นแหลมยื่นลงทะเลอันดามัน มีหมู่บ้านชาวประมง หาดทรายยาวมีต้นมะพร้าวและบ้านชาวประมงเรียงราย ส่วนสวนสาธารณะเขาโต๊ะพญาวังในเมือง วิกิบอกว่ามีลิงที่คุ้นกับคนมาก ผู้เขียนเตือนให้ระวังของใช้ส่วนตัวเพราะลิงอาจแย่ง ควรพกผลไม้ไปให้แทนขนม และไปช่วงเช้าหรือราวสี่โมงเย็นที่คนท้องถิ่นนิยมไป

16. สะพานข้ามเวลาที่ปากบารา

หน้าของ SPC ที่ปากบาราบรรยายหน้าผาริมทะเลในอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา ที่มีหินทรายแดงยุคแคมเบรียนมาชนกับหินปูนยุคออร์โดวิเชียน และเรียกว่า "สะพานข้ามเวลา" มีทางเดินไม้ยกพื้นตามเขาโต๊ะไหง ซึ่งเป็นข้อมูลจากบริษัทเรือ ไม่ใช่หน้าทางการของอุทยาน จึงควรถามอุทยานเรื่องทางเดินและเวลาเปิดก่อนไป

17. ถ้ำลอดปูยูและถ้ำอื่นในทะเลบัน

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าถ้ำลอดปูยูมีคลองท่าชีนไหลผ่านถ้ำ สองฝั่งคลองเป็นป่าโกงกางตลอดเส้นทาง และภายในมีหินงอกหินย้อย DNP ระบุว่าเทือกเขาหินปูนทางฝั่งตะวันตกของทะเลบันถูกน้ำกัดเซาะจนเป็นถ้ำใหญ่หลายแห่ง เช่น ถ้ำโตนดิน ถ้ำผาเดี่ยว และถ้ำลอดปูยู ซึ่งเป็นหินปูนยุคออร์โดวิเชียนอายุราว 500 ถึง 435 ล้านปี

18. อ่าวนุ่น หาดราไว และเกาะลิดีเล็ก ในหมู่เกาะเภตรา

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าอ่าวนุ่นเป็นที่ตั้งที่ทำการอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา หาดราไวมีแนวต้นสนทะเล ส่วนเกาะลิดีเล็กมีหน่วยพิทักษ์อุทยานฯ หาดทรายขาว และป่าโกงกางที่เป็นที่อยู่ของสัตว์น้ำหลายชนิด และบนเกาะบุโหลนมีจุดดำน้ำตื้นและดำน้ำลึกกระจายอยู่ เช่น เกาะอายัมและหินขาว

19. ปราสาทหินพันยอด และบ้านบ่อเจ็ดลูก

หน้าของ SPC ที่ปากบาราระบุว่าปราสาทหินพันยอดอยู่บนเกาะเขาใหญ่ในพื้นที่รับผิดชอบของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา เป็นทะเลสีมรกตและหาดทรายที่ล้อมด้วยผนังหินปูนสีดำมียอดแหลมหลายยอดคล้ายยอดปราสาท ไปเป็นทริปครึ่งวันได้ ส่วนบ้านบ่อเจ็ดลูก หน้าเดียวกันเล่าตำนานว่าชาวเลมอแกนขุดบ่อหลายบ่อจนเจอน้ำจืดที่บ่อที่เจ็ด และ DNP ระบุว่าหมู่บ้านบ่อเจ็ดลูกเป็นพื้นที่ที่กันออกจากเขตอุทยานฯ ข้อมูลเหล่านี้มาจากบริษัทเรือกับ DNP ไม่ใช่หน้าบอกเวลาเปิด จึงควรถามทัวร์หรืออุทยานก่อนไป

20. เกาะดง เกาะจาบัง และเกาะยาง

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าหมู่เกาะดงอยู่วงนอกสุดของหมู่เกาะอาดัง-ราวี ห่างเกาะอาดังราวหนึ่งชั่วโมง มีปะการังทั้งน้ำตื้นและน้ำลึก และมีเกาะบริวาร 4-5 เกาะ หนึ่งในนั้นคือเกาะหินซ้อนที่เห็นก้อนหินเหมือนวางซ้อนกัน ส่วนเกาะจาบังเป็นเกาะเล็กที่ใต้น้ำมีโขดหินเป็นที่อยู่ของปะการังอ่อน ดอกไม้ทะเล และฝูงปลาหลากสี

21. พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านละงู

วิกิท่องเที่ยวระบุว่าพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านละงูเป็นอาคารสองชั้น ชั้นล่างขายงานหัตถกรรมและขนมท้องถิ่น ชั้นบนจัดแสดงเครื่องทองเหลือง เครื่องดินเผา และเครื่องเงินซึ่งเป็นของสะสมส่วนตัวของนายชัยวัฒน์ สายกุน เหมาะกับคนที่พักปากบาราหรือละงูและมีเวลาเหลือก่อนขึ้นเรือ

22. หาดและอ่าวบนเกาะตะรุเตา

วิกิท่องเที่ยวไล่รายชื่อหาดและอ่าวบนเกาะตะรุเตาไว้ว่า หาดมะละกาและหาดเมาะและอยู่ฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือใกล้ที่ทำการ อ่าวตะโละวาวอยู่ฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือ เดินทางด้วยถนนจากที่ทำการราว 12 กิโลเมตร หาดสนยาวราว 3 กิโลเมตรเป็นหาดที่ใหญ่ที่สุดฝั่งตะวันตกและเป็นที่เต่ามาวางไข่ แต่วิกิเตือนว่าขยะทะเลเป็นปัญหา อ่าวมะขามทางตะวันตกเฉียงใต้และอ่าวตะโละอุดังทางตะวันออกเฉียงใต้ไปได้เฉพาะทางเรือ โดยอ่าวตะโละอุดังเห็นเกาะสิงห์ขนาดเล็ก

23. กิจกรรมบนเกาะตะรุเตา

วิกิท่องเที่ยวระบุกิจกรรมหลักว่าเดินป่าไปน้ำตกลูดูและหน้าผาโต๊ะบู (วิกิเรียก Tob-Bob สูง 80 เมตร) ดูนกและสัตว์ป่าตามถนนสายเดียวที่แทบไม่มีรถ พายคายัค ปั่นจักรยาน และดำน้ำตื้น โดยวิกิบอกว่าเจ้าหน้าที่อุทยานแนะนำว่าจุดดำน้ำที่ดีกว่าอยู่ที่หลีเป๊ะและเกาะอาดัง ยกเว้นฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือของตะรุเตาที่ไปได้ด้วยเรือหางยาวเหมา วิกิยังบอกว่าถ้ำจระเข้เป็นถ้ำที่จมน้ำบางส่วนท่ามกลางป่าโกงกาง ไปได้ด้วยคายัคเช่า และแม้ชื่อจะมีจระเข้ แต่ไม่มีจระเข้อยู่ในถ้ำ

เกาะตะรุเตาในทางปฏิบัติ

วิกิท่องเที่ยวบรรยายว่าเกาะตะรุเตายาว 26.5 กิโลเมตร กว้าง 11 กิโลเมตร จุดสูงสุดเกิน 700 เมตร และเป็นเกาะใหญ่เป็นอันดับสี่ของประเทศ เกาะทั้งเกาะอยู่ในอุทยานแห่งชาติ มีถนนยาวราว 18 กิโลเมตรที่รถแทบไม่มี ใช้เดินหรือปั่นจักรยานได้ แต่ห้ามเดินป่านอกเส้นทาง ชายหาดเที่ยวด้วยเรือหรือคายัคได้ และไม่มีตู้เอทีเอ็มบนเกาะ ที่ใกล้ที่สุดอยู่ที่ปากบาราหรือหลีเป๊ะ ข้อมูลส่วนนี้มาจากวิกิท่องเที่ยวซึ่งอ้างข้อมูลถึงปี 2024 ราคาและค่าเช่าที่วิกิให้ไว้เก่าได้ เราจึงไม่ลอกมา

เรื่องการกลับ วิกิท่องเที่ยวระบุว่าเรือที่ไปหลีเป๊ะจะแวะตะรุเตาขาไป แต่เรือขากลับปากบาราจะแวะที่ตะรุเตาก็ต่อเมื่อที่ทำการอุทยานแจ้งว่ามีนักท่องเที่ยวรออย่างน้อย 4 คน (ข้อมูลปี 2024) ในทางปฏิบัติอาจต้องไปหลีเป๊ะก่อนแล้วค่อยกลับ จึงควรถามบริษัทเรือล่วงหน้า และวิกิยังบอกว่าเรือรับประกันเฉพาะรอบเช้า

เรื่องที่พักบนเกาะ วิกิท่องเที่ยวบอกว่าที่พักทั้งหมดอยู่ในความดูแลของกรมอุทยานฯ มีบังกะโลห้องน้ำในตัวแบบพัดลม บังกะโลแอร์ และลานกางเต็นท์ และเตือนว่าไฟฟ้ามีเฉพาะช่วงเย็นราววันละ 6 ชั่วโมงจากเครื่องปั่นไฟ วิกิยังเตือนว่าลิงบนเกาะดุและอาจฉีกเต็นท์เพื่อหาอาหาร ห้ามเก็บอาหารหรือของมีกลิ่นไว้ในเต็นท์ ส่วนวิธีจอง วิกิบอกว่าจองออนไลน์ไม่ได้ ต้องโทรหาอุทยานฯ แต่หน้าจองของ DNP ใช้ชื่อว่า "จองที่พักและบริการ" และมีรายการบ้านพักกับลานกางเต็นท์ แหล่งทั้งสองจึงไม่ตรงกัน ให้โทรยืนยันที่ที่ทำการอุทยานแห่งชาติตะรุเตา หมายเลขที่หน้า DNP ระบุคือ 0 7478 3485 และ 0 7478 3597 อีเมล [email protected]

ธรรมชาติและสัตว์ป่า

DNP แบ่งป่าของอุทยานแห่งชาติตะรุเตาเป็น 7 ประเภท ได้แก่ ป่าดงดิบ ป่าผสมผลัดใบหรือป่าเขาหินปูน ป่าชายหาด ป่าพรุ ป่าชายเลน ไม้แคระหรือไม้พุ่ม และป่ารุ่นสอง ส่วนสัตว์ป่า DNP ระบุว่าพบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 30 ชนิด นก 268 ชนิด และสัตว์เลื้อยคลาน 30 ชนิด ใต้ทะเลมีโลมาหัวขวดธรรมดา เต่ามะเฟือง เต่าตนุ เต่ากระ และปลากระเบน รวมถึงปะการังหลายชนิด วิกิท่องเที่ยวบอกว่าสัตว์ที่พบง่ายบนเกาะตะรุเตาคือลิงแสม ค่าง กระรอกบิน กระจง ค้างคาว และตะกวด และสัตว์ที่อันตรายที่สุดคืองูจงอางซึ่งพบได้ยาก

อุทยานแห่งชาติทะเลบันต่างออกไป DNP ระบุว่าสำรวจพบสัตว์ 406 ชนิด เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 64 ชนิด นก 282 ชนิด และสัตว์เลื้อยคลาน 40 ชนิด ในกลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมีแมวลายหินอ่อน สมเสร็จ เลียงผา และชะนีมือขาว หน้าเดียวกันกล่าวถึงซาไกกลุ่มเดียวในพื้นที่ที่มีสมาชิก 9 คน และระบุว่าวิถีชีวิตของพวกเขาเปลี่ยนไปเพราะป่าถูกบุกรุกและการติดต่อกับสังคมเมือง ส่วนอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา DNP ระบุว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่พบมีพะยูน นางอายหรือลิงลม ค่างแว่นถิ่นใต้ และกระจง และมีแนวปะการังใต้น้ำที่สมบูรณ์

ประวัติศาสตร์: จากทัณฑสถานสู่อุทยาน

ชื่อ "ตะรุเตา" DNP ระบุว่าเพี้ยนมาจากคำมลายู "ตะโละเตรา" แปลว่า "มีอ่าวมาก" ส่วนวิกิท่องเที่ยวเสนอว่ามาจากคำมลายู "Pulau Tertua" ซึ่งแปลว่าเกาะเก่าแก่ สองแหล่งอธิบายที่มาต่างกัน ควรถือว่าเป็นคำอธิบายของแต่ละแหล่ง ไม่ใช่ข้อสรุป

DNP เล่าว่าปี 2479 มีพระราชบัญญัติกักกันผู้มีสันดานเป็นโจรผู้ร้าย กรมราชทัณฑ์เลือกเกาะตะรุเตาเป็นทัณฑสถาน กลุ่มบุกเบิกขึ้นสำรวจอ่าวตะโละอุดังและอ่าวตะโละวาวเมื่อ 13 กรกฎาคม 2480 และเมื่อปลายปี 2482 มีนักโทษการเมืองจากกบฏบวรเดชและกบฏนายสิบ 70 คนถูกส่งมากักบริเวณที่อ่าวตะโละอุดัง ช่วงสงครามโลกครั้งที่สองเกาะถูกตัดขาดจากแผ่นดินใหญ่ ขาดอาหารและยา ต้นปี 2487 ผู้คุมนักโทษกลายเป็นโจรสลัดปล้นเรือสินค้า และรัฐบาลไทยร่วมกับทหารอังกฤษปราบสำเร็จเมื่อปี 2489 สองปีต่อมากรมราชทัณฑ์ยกเลิกนิคมฝึกอาชีพ ต่อมากรมป่าไม้เสนอจัดตั้งเป็นอุทยานในปี 2515 และมีการสำรวจในปี 2516 จนประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อ 19 เมษายน 2517

วิกิท่องเที่ยวเล่าช่วงเดียวกันคล้ายกัน แต่ระบุว่าทัณฑสถานใช้ตั้งแต่ปี 1937 ถึง 1948 (พ.ศ. 2480-2491) ความจุ 3,000 คน และเรียกว่าเป็นอุทยานทางทะเลแห่งแรกของไทย ส่วน TAT เล่าว่านักโทษชุดแรก 500 คนมาถึงปี 1938 (พ.ศ. 2481) และมีจำนวนสูงสุด 3,000 คน ปีที่กล่าวถึงจึงต่างกันเล็กน้อยตามแหล่ง

กินและดื่มในสตูล

วิกิท่องเที่ยวบอกว่าร้านอาหารในเมืองสตูลมักไม่มีป้ายชัดเจน แต่ส่วนใหญ่เป็นอาหารไทยรสดี ไม่มีแฟรนไชส์ตะวันตกอย่างแมคโดนัลด์หรือสตาร์บัคส์ ผู้เขียนแนะนำให้เดินเข้าร้านที่ดูเหมือนขายอาหารได้เลย อาหารท้องถิ่นมีทั้งอาหารไทยรสจัด อาหารจีน และอาหารที่ได้อิทธิพลมลายู เช่น โรตีกาหนาย (roti canai) ส่วนขนมที่วิกิยกตัวอย่างคือขนมบุหงาปูดะ ที่พบทั้งในสตูลและรัฐเปอร์ลิสของมาเลเซีย

เรื่องเครื่องดื่ม วิกิท่องเที่ยวระบุว่าภาคใต้ส่วนใหญ่เป็นมุสลิม แอลกอฮอล์จึงไม่หาง่ายเท่ากรุงเทพฯ แต่ยังมีในบางร้านอาหารและร้านสะดวกซื้อส่วนใหญ่ มีบาร์และร้านคาราโอเกะอยู่บ้าง และบรรยากาศกลางคืนค่อนข้างเงียบ ส่วนเรื่องปากบารา วิกิบอกว่าแถวท่าเรือแทบไม่มีร้านเปิดตอนค่ำ ร้านใกล้ท่าเรือเป็นร้านมุสลิมที่ไม่ขายและไม่อนุญาตให้นำเบียร์เข้า ควรวางแผนมื้อเย็นก่อนมาถึง

เที่ยวสตูลไม่ลงเกาะ

คนไทยหลายคนค้นหา "เที่ยวสตูลไม่ลงเกาะ" และข้อมูลข้างต้นพอจัดเป็นเส้นทางสองวันได้โดยอิงจากสิ่งที่แหล่งข้อมูลระบุ วันแรกให้เริ่มในเมือง ดูพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสตูล มัสยิดกลาง และวัดชนาธิปเฉลิม แล้วช่วงเย็นไปแหลมตันหยงโปหรือสวนสาธารณะเขาโต๊ะพญาวัง วันที่สองขับไปอุทยานแห่งชาติทะเลบัน เดินทางเดินไม้ริมบึง และดูน้ำตก ถ้าอยากเพิ่มกิจกรรมแบบผจญภัย ให้ติดต่อถ้ำเลสเตกอดอนล่วงหน้าเพราะ TAT ระบุว่าต้องเช็กระดับน้ำและเวลาเข้าชมทุกวัน

เทศกาลที่วิกิท่องเที่ยวระบุไว้และอาจมีผลต่อการวางแผน ได้แก่ การแข่งขันว่าวนานาชาติราวเดือนกุมภาพันธ์ที่สนามบินสตูล งานตกปลาตะรุเตา-อาดังราวเดือนมีนาคม และเทศกาลท่องเที่ยวทางทะเลสตูลราวเดือนธันวาคมเพื่อเปิดฤดูท่องเที่ยวทะเล ซึ่งเป็นช่วงเวลาโดยประมาณ ควรเช็กวันจริงกับหน่วยงานท้องถิ่น

ที่พักสตูล

เราตรวจข้อมูลที่พักกับเว็บไซต์ทางการ 8 แห่ง แบ่งเป็นสี่ย่าน

• เมืองสตูลและฉลุง: The Gleam Resort ในตัวเมือง และ Navakiri Boutique Resort ที่ตำบลฉลุง เหมาะกับคนที่อยากดูเมืองหรือไปทะเลบัน
• ปากบารา: Seesea Resort และ Inn Blog Hotel ใกล้ท่าเรือ เหมาะกับคนที่ต้องขึ้นเรือเช้า
• เกาะบุโหลนเล: Pansand, Bulone Resort และ Bulonhill บังกะโลเงียบบนเกาะ ไม่มีตู้เอทีเอ็ม
• เกาะตะรุเตา: บ้านพักและลานกางเต็นท์ของอุทยานฯ ตามหน้าจองของ DNP

เปิดที่พักสตูลเพื่อดูตารางเทียบย่านและการ์ดที่พักทั้ง 8 แห่ง หน้านั้นไม่ใส่ราคาห้อง เพราะเราไม่มีแหล่งที่ตรวจราคาปัจจุบันได้

ปลายทางใกล้เคียง

• เกาะหลีเป๊ะ: เกาะท่องเที่ยวหลักของอุทยานฯ ตะรุเตา ไปได้จากปากบารา
• ตรัง: เมืองฝั่งอันดามันทางเหนือของสตูล มีรถไฟและสนามบิน
• สงขลา: จังหวัดทางตะวันออกของสตูล
• หาดใหญ่: เมืองที่มีสนามบินใหญ่ที่สุดใกล้สตูล
• พัทลุง: จังหวัดทางเหนือของสงขลา ต่อจากหาดใหญ่
• กระบี่ และ เกาะลันตา: ฝั่งอันดามันทางเหนือที่ต่อด้วยเรือหรือรถได้
• เลือกเกาะไหนดี
• เที่ยวไทย ภาพรวม

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.