คนส่วนใหญ่ขับผ่านปางมะผ้าบนเส้นทางปายไปแม่ฮ่องสอนอย่างรวดเร็ว ทั้งที่ในระยะไม่กี่สิบกิโลเมตรมีถ้ำน้ำลอด หมู่บ้านลาหู่ จุดชมทะเลหมอก และถ้ำโลงไม้อายุกว่าพันปี หน้านี้ตอบเรื่องที่คนค้นจริง ไปถ้ำน้ำลอดอย่างไร จ่ายอะไรบ้างและรวมแล้วเท่าไร ต้องมาตอนไหน และควรแวะหรือค้างคืนแถวสบป่องหรือไม่
ตัวเลขค่าใช้จ่ายและเวลาเปิดเป็นค่าโดยประมาณ ณ 6 พ.ย. 2569 ศูนย์ถ้ำน้ำลอดปรับอัตราและเวลาตามฤดูและระดับน้ำ ให้ตรวจที่หน้าทางเข้าก่อนจ่าย ส่วนปายเป็นหมวดของตัวเอง ถ้าพักที่ปายดูหน้าถ้ำน้ำลอดฝั่งปาย และคู่มือปาย คู่กัน
มีค่าคอมมิชชันเมื่อจองผ่านลิงก์ ราคาที่คุณจ่ายไม่เปลี่ยน วิธีที่เราคัดเลือก
ถ้ำน้ำลอด: สามห้อง ลำธารใต้เขา และแพไม้ไผ่
ถ้ำน้ำลอด (ชื่อเต็มคือศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าถ้ำน้ำลอด) อยู่ที่บ้านถ้ำน้ำลอด ตำบลถ้ำน้ำลอด อำเภอปางมะผ้า ดูแลโดยเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลุ่มน้ำปาย ลำน้ำลางไหลทะลุใต้ภูเขาหินปูนเป็นทางยาวราว 1.6 กิโลเมตร (ตามข้อมูล ททท.) ทางเข้าหลักจึงไม่ใช่ทางเดินแห้ง ๆ แต่เป็นการเดินสลับกับนั่งแพไม้ไผ่ให้ไกด์ใช้ไม้ถ่อพาลอยตามน้ำ แล้วเดินขึ้นบันไดไม้ไปดูห้องหินงอกหินย้อยที่อยู่สูงเหนือน้ำ

สามห้องที่ไกด์พาไป
ห้องแรกคือถ้ำเสาหิน ห้องโถงสูงที่หินงอกหินย้อยต่อกันเป็นเสาใหญ่ บางต้นสูงราว 20 เมตร ห้องที่สองคือถ้ำตุ๊กตา อยู่ถัดไปไม่ไกลนัก หินงอกรูปทรงคล้ายตุ๊กตาเรียงกัน และมีภาพเขียนสีแดงดำบนผนังที่ไกด์จะส่องตะเกียงให้ดู ห้องที่สามคือถ้ำผีแมนหรือถ้ำโลงผี ลึกเข้าไปราวครึ่งทางของถ้ำ มีโลงไม้สักทั้งท่อนและร่องรอยมนุษย์โบราณวางอยู่ตามที่พบ โลงมีอายุราว 1,200 ถึง 2,000 ปี ห้ามแตะต้อง
การเดินในถ้ำเป็นการเดินตามไกด์ผ่านทางไม้และบันไดที่ชุมชนทำไว้ มีสะพานและหาดทรายเล็กตรงกลางทางให้หยุดพัก ไม่ใช่ถ้ำผจญภัยที่ต้องคลานหรือไต่เชือก แต่พื้นเปียก ลื่น และบางช่วงเพดานเตี้ย ต้องก้มหัวตามไกด์

ไกด์ ตะเกียง และแพทำงานอย่างไร
เข้าถ้ำเองไม่ได้ ต้องมีไกด์ท้องถิ่นพาเข้าเสมอ ไกด์รอที่ทางเข้าและถือตะเกียงแก๊สส่องทาง ไม่ต้องจองล่วงหน้า ไปถึงแล้วจ่ายที่ศูนย์ได้เลย ไกด์ 1 คนรับได้ราว 3 คน ถ้ามาเป็นกลุ่มเกิน 3 คนมักถูกแยกเป็นหลายชุดและแต่ละชุดมีไกด์และแพของตัวเอง ส่วนแพไม้ไผ่ รับได้ไม่เกิน 3 คนต่อลำ มีคนถ่อแพยืนอยู่ท้ายแพ ขากลับคนถ่อต้องลุยน้ำพาแพทวนกระแสกลับมา เป็นงานหนัก ผู้มาเที่ยวส่วนใหญ่ให้ทิปตามน้ำใจ
ตกลงเส้นทางกับไกด์ตั้งแต่ต้น ว่าจะเข้าครบสามห้องหรือไม่ และใช้เวลาประมาณเท่าไร ถ้าอยากรู้เรื่องโลงไม้และอายุของมัน ให้ถามไกด์ตรง ๆ ก่อนเข้าห้องที่สาม
ค่าเที่ยวชมถ้ำน้ำลอด: อัตราปี 2569 ตามจำนวนถ้ำ
ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ถ้ำน้ำลอดคิดค่าเที่ยวชมตามจำนวนถ้ำที่เข้า ณ 12 พ.ย. 2569 ชาวต่างชาติจ่าย 350 บาทสำหรับ 1 ถ้ำ 400 บาทสำหรับ 2 ถ้ำ และ 700 บาทสำหรับ 3 ถ้ำรวมล่องแพ คนไทยจ่าย 270, 320 และ 620 บาทตามลำดับ ตัวเลขนี้อาจคิดต่อคนหรือต่อกลุ่มไม่เกิน 3 คน จึงควรถามที่ช่องขายตั๋วก่อนจ่ายทุกครั้ง
| เส้นทาง | ชาวต่างชาติ | คนไทย | ถามที่ช่องขายตั๋ว |
|---|---|---|---|
| 1 ถ้ำ | 350 บาท | 270 บาท | คิดต่อคนหรือต่อกลุ่ม |
| 2 ถ้ำ | 400 บาท | 320 บาท | คิดต่อคนหรือต่อกลุ่ม |
| 3 ถ้ำรวมล่องแพ | 700 บาท | 620 บาท | คิดต่อคนหรือต่อกลุ่ม |
เพื่อตั้งงบ ถ้า 700 บาทเป็นราคาต่อกลุ่มสามคน เฉลี่ยตกคนละราว 233 บาท (700 หาร 3) ถ้าเป็นราคาต่อคน ชาวต่างชาติจ่ายคนละ 700 บาทสำหรับสามถ้ำ จึงควรเผื่อราว 233 ถึง 700 บาทต่อคนสำหรับชาวต่างชาติ และราว 207 ถึง 620 บาทสำหรับคนไทย ไกด์ท้องถิ่นเป็นข้อบังคับ ไกด์หนึ่งคนและแพหนึ่งลำรับได้ราว 3 คน ถ้าไปเกินสามคนมักถูกแยกเป็นหลายชุด ทิปให้คนถ่อแพเป็นน้ำใจ แยกจากตัวเลขนี้
ศูนย์อาจปรับอัตราและวิธีเก็บเงินอีก ตัวเลขข้างบนใช้ตั้งงบเบื้องต้น หน้างานให้ถามว่าราคาที่บอกครอบคลุมอะไร เป็นต่อคนหรือต่อกลุ่ม และรวมเที่ยวกลับหรือไม่ ก่อนจ่ายทุกครั้ง พกเงินสดเป็นแบงก์ย่อย เพราะที่ถ้ำและแถบสบป่องอาจใช้บัตรไม่ได้
ทัวร์จากปายรวมอะไรบ้าง
ทัวร์ที่ออกจากปายแบ่งเป็นสองแบบ แบบแรกคือรถส่วนตัวที่รับถึงโรงแรม ซึ่งรวมค่ารถและคนขับไว้ในราคาทัวร์ แต่ค่าเที่ยวชมถ้ำยังจ่ายหน้างานอยู่ แบบที่สองคือรถสองแถวรวมที่ขายเป็นรายคนและไปตามเวลาที่ทัวร์กำหนด ก่อนจองให้อ่านหน้าสินค้าว่าตัวไหนรวมค่าเที่ยวชมถ้ำ และตัวไหนให้จ่ายเอง จะได้ไม่ตกใจกับยอดสุดท้าย ทัวร์ส่วนตัวจากปายบางรายการให้จ่ายค่าเที่ยวชมถ้ำหน้างานแยกตามจำนวนถ้ำที่เลือก ตรวจก่อนจอง
เวลาเปิด ฤดูน้ำ ช่วงนกเข้าและค้างคาวออกถ้ำ และของที่ต้องพก
| ที่ตั้ง | บ้านถ้ำน้ำลอด อำเภอปางมะผ้า ห่างสบป่องราว 8 ถึง 10 กม. ห่างตัวเมืองแม่ฮ่องสอนราว 77 กม. |
|---|---|
| เวลาเปิด | ราว 08:00 ถึง 16:00 ตรวจที่ศูนย์ก่อนไป |
| เวลาที่ใช้ | ราว 1 ชั่วโมงครึ่งถึง 2 ชั่วโมงสำหรับสามห้องรวมแพ ไม่รวมเดินทาง |
| ช่วงที่เหมาะ | พฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ น้ำน้อยและอากาศเย็น |
| ต้องมีไกด์ | ใช่ ไกด์ท้องถิ่นพร้อมตะเกียง จ่ายที่ศูนย์ ไม่ต้องจอง |
| โทรสอบถาม | ศูนย์ถ้ำน้ำลอด 0 5361 7218 |
ฤดูฝน น้ำสูง และปิดห้อง
ช่วงฤดูฝนราวมิถุนายนถึงตุลาคม ระดับน้ำในลำธารสูงขึ้นและไหลแรง ห้องที่สองและสามมักเข้าไม่ได้เพราะน้ำท่วมทางเดิน บางวันเหลือเพียงห้องแรก หรือปิดทั้งถ้ำ เคยมีฝนหนักจนน้ำท่วมปากถ้ำและมีโคลนและเศษไม้ทับบริเวณปากถ้ำจนศูนย์ต้องปิดทำความสะอาดหนึ่งวัน (สิงหาคม 2567) ฤดูฝนเพิ่งผ่านไป ช่วงต้นพฤศจิกายนระดับน้ำอาจยังลงไม่เต็มที่ ห้องสองและสามจึงอาจเปิดไม่ครบ โทรถามศูนย์หรือถามที่พักในปายในเช้าวันที่จะไปว่าเข้าได้กี่ห้อง
ช่วงพฤศจิกายนถึงมกราคมอากาศเย็นสบาย น้ำน้อย และนักท่องเที่ยวมากที่สุด ถ้ามากับทัวร์ปายให้จองล่วงหน้า ส่วนกลางกุมภาพันธ์ถึงเมษายนเป็นฤดูเผาและหมอกควัน ในถ้ำร่มจึงไม่เห็นผลต่อการชม แต่บนถนนระหว่างปายกับสบป่องมองวิวไม่ชัดและฝุ่นหนา ตรวจค่าฝุ่นก่อนออกเดินทาง
นกนางแอ่นกับค้างคาวตอนค่ำ และกับดักเรื่องเวลา
ภาพที่หลายคนจำได้จากถ้ำน้ำลอดคือช่วงพลบค่ำ ฝูงนกนางแอ่นบินกลับเข้าถ้ำเพื่อนอน ในขณะที่ค้างคาวบินสวนออกมาเป็นสาย ใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง คนส่วนใหญ่ดูจากบริเวณปากถ้ำ แต่มีกับดักเรื่องเวลาข้อหนึ่ง ศูนย์ปิดราว 16:00 ในขณะที่พระอาทิตย์ตกช่วงต้นพฤศจิกายนอยู่ราว 17:30 ถึง 18:00 (ตรวจเวลาของวันที่ไป) และฝูงนกเข้าแน่นที่สุดเมื่อแสงเริ่มหมด ถ้าเลือกเดินสามห้องช่วงบ่ายแก่โดยหวังจะออกมาทันดูฝูงนก อาจออกมาตอนศูนย์กำลังปิดพอดี ก่อนที่ฝูงนกจะเข้า
ทางที่ใช้ได้จริงมีสองทาง ทางแรกคือเข้าถ้ำช่วงบ่ายต้น ๆ ให้เสร็จราว 15:30 แล้วถามเจ้าหน้าที่ตอนซื้อตั๋วว่าวันนั้นอนุญาตให้ยืนดูที่บริเวณปากถ้ำถึงกี่โมง ทางที่สองคือพักใกล้ถ้ำหนึ่งคืนแล้วถามที่พักเรื่องเวลา อย่าวางแผนวันเดียวที่ต้องขับกลับปายหลังมืด เพราะทางโค้งเยอะและมืดเร็ว
ของที่ควรพกและรองเท้า
- รองเท้ามีดอก รัดข้อหรือรองเท้าผ้าใบเก่าที่เปียกได้ ทางไม้และหินเปียกลื่น รองเท้าแตะหลวม ๆ ทำให้ลื่นหรือหลุดตอนขึ้นลงแพ
- ไฟฉายคาดหัว ไกด์มีตะเกียงเดียว ถ้าอยากเดินถ่ายรูปไกลจากไกด์ไฟฉายของตัวเองช่วยได้มาก
- เสื้อแขนยาวบาง ๆ ในถ้ำเย็นและชื้นกว่าข้างนอก และช่วงเช้าหรือเย็นอากาศเย็นทั้งทาง
- ถุงกันน้ำสำหรับมือถือ น้ำกระเซ็นตอนลงแพได้ ถ่ายรูปได้ ไม่ห้าม
- ยากันยุง น้ำดื่ม และเสื้อผ้าเปลี่ยน ถ้ารองเท้าเปียกชุ่ม ผ้าเช็ดตัวและถุงเท้าคู่สำรองช่วยให้นั่งรถกลับสบายขึ้น
- เงินสดแบงก์ย่อย สำหรับค่าเข้า ไกด์ แพ และทิป
ไปถ้ำน้ำลอดจากปาย จากแม่ฮ่องสอน และจากสบป่อง
ถ้ำน้ำลอดอยู่ห่างตัวเมืองสบป่องไม่ไกล ใช้ทางหลวงหมายเลข 1095 แล้วเลี้ยวเข้าถนนแยกตามป้ายที่สบป่อง ระยะจากสบป่องราว 8 ถึง 10 กม. ตารางด้านล่างแสดงระยะจากสามจุดที่คนออกเดินทางกันมากที่สุด
| ออกจาก | ระยะและเวลา (ราว) | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| ปาย | ราว 55 กม. ราว 1 ชั่วโมงครึ่ง | ทัวร์ส่วนตัวจากปายรับที่โรงแรม หรือขับเอง ปายไปสบป่องราว 45 กม. แล้วต่อเข้าถ้ำ |
| ตัวเมืองแม่ฮ่องสอน | ราว 77 กม. ราว 1 ชั่วโมงครึ่งถึง 2 ชั่วโมง | ทางหลวง 1095 ขึ้นเขา ลงเขา โค้งต่อเนื่อง |
| สบป่อง | ราว 8 ถึง 10 กม. ราว 15 ถึง 20 นาที | ต้องมีรถเอง หรือตกลงราคากับรถรับจ้างที่สบป่อง ขากลับให้ตกลงเรื่องรอรับด้วย |
ถ้าไม่มีรถ ทางที่สบายที่สุดคือทัวร์ส่วนตัวจากปาย เพราะถ้ำน้ำลอดไม่ได้อยู่ในเส้นทางรถประจำทางตรง ๆ รถตู้ปายไปแม่ฮ่องสอนวิ่งผ่านสบป่อง ถามคนขับตอนซื้อตั๋วว่าลงสบป่องได้ไหม แต่หลังจากนั้นต้องหารถไปถ้ำเองและเผื่อเวลาให้กลับทันรถรอบสุดท้าย ซึ่งปกติไม่สะดวกถ้าไม่ได้ค้างคืน ถ้าขี่มอเตอร์ไซค์ ต้องมีใบขับขี่สากลที่รวมประเภทมอเตอร์ไซค์ (A) ร่วมกับใบขับขี่ประเทศตัวเอง ใบอนุญาตแบบรถยนต์อย่างเดียวไม่ครอบคลุมมอเตอร์ไซค์ และการขี่โดยไม่มีประเภทที่ถูกต้องอาจทำให้ประกันใช้ไม่ได้ ต้องสวมหมวกกันน็อกทั้งคนขี่และคนซ้อน ค่าปรับราว 500 ถึง 2,000 บาท ตรวจก่อนเดินทาง
ถ้าเดินทางตามลูปแม่ฮ่องสอนจากฝั่งแม่ฮ่องสอนมาปาย ถ้ำน้ำลอดเป็นจุดแวะที่อยู่ราวกึ่งกลางทาง ดูลูปและแผนเดินทาง ส่วนการเดินทางไปแม่ฮ่องสอนจากเชียงใหม่ ดูหน้าการเดินทาง และถ้าอยู่ปายอยากได้รายละเอียดฝั่งปายเพิ่ม ดูถ้ำน้ำลอดฝั่งปาย
ทัวร์จากปายที่จองได้
ทั้งสามรายการด้านล่างออกจากปาย อ่านเวลา ค่าใช้จ่ายส่วนที่จ่ายหน้างาน และข้อจำกัดในหน้าจองก่อนเลือก
รูป ราคา และรีวิวจาก Klook
ออกจากปาย ทัวร์ส่วนตัวครึ่งวัน รับที่โรงแรมในปาย ชมพระอาทิตย์ขึ้นที่บ้านจ่าโบ่แล้วเข้าถ้ำน้ำลอด ราว 7 ชั่วโมง ค่าไกด์ท้องถิ่นในถ้ำจ่ายหน้างานแยกต่างหาก
จองบน Klook
KKdayจากปาย: ทัวร์ส่วนตัวชมพระอาทิตย์ขึ้น จุดชมวิวบ้านจ่าโบ่และถ้ำน้ำลอด
ราคาเริ่มต้น ฿3,685 (ราคาเริ่มต้น ค่าโปรแกรมในถ้ำน้ำลอดจ่ายหน้างาน)
ราคา ณ 6 พ.ย. 2569ออกจากปาย ทัวร์ส่วนตัว รับ 04:20 ถึง 05:00 ตามเวลาพระอาทิตย์ขึ้น ชมวิวหมอกที่บ้านจ่าโบ่ แวะหมู่บ้านท้องถิ่น เข้าถ้ำน้ำลอดกับไกด์ท้องถิ่น แล้วกลับผ่านจุดชมวิวดอยกิ่วลม ถึงปายราว 11:00 ไม่เหมาะกับผู้ที่กลัวที่แคบ
จองบน KKday
KKdayปาย: ทัวร์ถ้ำน้ำลอดพร้อมไกด์ท้องถิ่น และชมพระอาทิตย์ตกที่ Two Huts
ราคาเริ่มต้น ฿398 (ราคาเริ่มต้นต่อคน)
ราคา ณ 5 พ.ย. 2569ออกจากปาย รถสองแถวรวม ขายต่อคน เข้าถ้ำน้ำลอดกับไกด์ท้องถิ่น และปิดวันที่จุดชมพระอาทิตย์ตก ทูฮัทส์ ราว 7 ชั่วโมง ต่อหัวถูกที่สุดในสามรายการ
จองบน KKdayทัวร์ไปชมพระอาทิตย์ขึ้นจะถึงถ้ำตั้งแต่เช้า ซึ่งเป็นช่วงที่ไม่มีคิวแพ แต่ศูนย์เปิดราว 08:00 ให้ถามผู้ให้บริการว่าเข้าถ้ำตามคิวเวลาไหนและเข้าครบสามห้องไหม เรื่องช่วงนกและค้างคาวตอนค่ำ ดูหัวข้อกับดักเรื่องเวลาข้างบน
บ้านหลุกข้าวหลาม: หมู่บ้านลาหู่ ไม่ใช่ถ้ำโลงผี
บ้านหลุกข้าวหลามไม่ใช่ที่ตั้งโลงไม้โบราณ โลงไม้อยู่ในถ้ำน้ำลอดและถ้ำอื่นอย่างถ้ำผีแมนลองลองรัก (ดูหัวข้อสบป่อง) หมู่บ้านนี้เป็นหมู่บ้านลาหู่ดำ (มูเซอดำ) อยู่หมู่ 9 อำเภอปางมะผ้า ในหุบเขาห่างตัวอำเภอปางมะผ้าราว 20 กม. มีราว 145 หลังคาเรือน ที่นี่คนมาเพื่อเห็นชีวิตหมู่บ้านบนเขามากกว่ามาเก็บรายการแลนด์มาร์ก

มีอะไรให้ทำ
- ทะเลหมอกยามเช้า ช่วงหนาว หมอกลงหุบ ดูจากรอบหมู่บ้านและทางเข้า
- หลุมยุบ (โดลีน) ที่ชุมชนเรียกว่าน้ำบ่อผี เป็นหลุมยุบในหุบเขา ให้ถามคนในชุมชนว่าไปทางไหนและเข้าได้หรือไม่ในวันนั้น
- งานฝีมือลาหู่ ผ้าปักลาหู่ และจักสานไม้ไผ่ ซื้อตรงจากชาวบ้านได้ ราคาตกลงกันเอง
- อาหารพื้นบ้าน น้ำพริกมูเซอกับผักต้ม เมนูที่ชุมชนทำให้ผู้มาพักโฮมสเตย์
- โฮมสเตย์ พักบ้านชาวบ้านแบบเรียบง่าย ติดต่อล่วงหน้า ห้องน้ำ น้ำอุ่น และไฟฟ้าอาจต่างจากรีสอร์ต
การท่องเที่ยวที่นี่ยังเป็นระดับชุมชน ไม่มีตั๋วหรือเวลาเปิดตายตัว ควรมีรถเองหรือให้คนขับท้องถิ่นพาไป และติดต่อผู้นำชุมชนหรือที่พักในสบป่องล่วงหน้าเพื่อให้รู้ว่ามีใครอยู่บ้านและถนนวันนั้นผ่านได้ไหม หน้าฝนทางดินในหมู่บ้านลื่นและอาจเข้าไม่ได้ ใช้ได้ทุกฤดูแต่ได้บรรยากาศดีที่สุดช่วงหนาว

ไปอย่างมีมารยาท
ขออนุญาตก่อนถ่ายรูปคนและบ้าน ไม่ถ่ายโดรนเหนือบ้านเรือนโดยไม่ได้ถาม แต่งกายสุภาพ ไม่แจกขนมหรือเงินให้เด็ก ซื้อของฝากและกินข้าวกับชุมชนโดยตรงเพื่อให้เงินอยู่ในหมู่บ้าน และเก็บขยะกลับ ที่นี่คือบ้านของคน ไม่ใช่ฉากถ่ายรูป
จุดชมวิวปางมะผ้าและฝั่งบ้านจ่าโบ่
ตลอดช่วงสบป่องถึงบ้านจ่าโบ่มีจุดชมทะเลหมอกหลายจุด แต่จุดที่เข้าถึงง่ายและอยู่ในโปรแกรมทัวร์มีไม่กี่แห่ง จุดอื่นเป็นจุดของชุมชนที่เข้าถึงยาก ให้ถามคนท้องถิ่นก่อน
- จุดชมพระอาทิตย์ขึ้นบ้านจ่าโบ่ หมู่บ้านลาหู่บนเขา ห่างปายราว 55 กม. ขับราว 1 ชั่วโมง 20 นาที ทะเลหมอกสวยช่วงพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ ก่อนและหลังพระอาทิตย์ขึ้นไม่นาน หมอกจะสลายภายใน 1 ถึง 2 ชั่วโมง ทัวร์ปายส่วนมากมาที่นี่ ดูรายละเอียดบ้านจ่าโบ่ในหน้าปางอุ๋งและบ้านรักไทย
- ดอยกิ่วลม จุดชมวิวที่ทัวร์พระอาทิตย์ขึ้นจากปายรายการหนึ่งแวะตอนขากลับปาย ถ้าจองทัวร์ที่รวมจุดนี้ ให้ถามคนขับว่าแวะนานแค่ไหน
- ดอยจิ๊กจ๋อง ราว 1,933 เมตร ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลุ่มน้ำปาย มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ช่วงสุดท้ายเป็นดินแคบชัน ควรใช้รถขับเคลื่อนสี่ล้อหรือรถวิบาก ไม่เหมาะกับรถเก๋งหรือมือใหม่ ตรวจเส้นทางก่อน
ถ้าต้องเลือกจุดเดียว ให้เลือกจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นที่บ้านจ่าโบ่ เพราะเข้าถึงง่ายที่สุด และไปกับทัวร์ปายได้ในเช้าเดียวกับถ้ำน้ำลอด ถ้าพักที่ปายและต้องตื่นตี 4 ก็ควรนอนเร็วและพกเสื้อกันหนาว เพราะก่อนรุ่งเช้าบนเขาเย็นชัดในหน้าหนาว จุดที่ไม่แน่ใจว่าเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าหรือไม่ อย่าขับเข้าไปเอง
สบป่อง ถ้ำผีแมนลองลองรัก และถ้ำแม่ลานา
สบป่องเป็นเมืองเล็กของอำเภอปางมะผ้าบนทางหลวง 1095 ห่างปายราว 45 กม. มีตลาด ร้านอาหาร ร้านของชำ และที่พัก เป็นฐานที่ใกล้ที่สุดของถ้ำน้ำลอด และจุดจอดที่สะดวกถ้าคุณขับเองระหว่างปายกับแม่ฮ่องสอน พกเงินสดเผื่อไว้ เพราะตู้เอทีเอ็มอาจใช้ไม่ได้ และตอนค่ำให้ระวังสุนัขจรจัด
ถ้ำผีแมนลองลองรัก
ถ้ำโลงไม้ที่แวะง่ายอีกแห่งคือถ้ำผีแมนลองลองรัก ใกล้ทางหลวง 1095 ราวกิโลเมตรที่ 144 ถึง 145 จอดรถแล้วเดินขึ้นไปสั้น ๆ พบโลงไม้ราว 25 โลงกับฝาโลงราว 30 ฝา และร่างของผู้คนราว 154 คน ค้นพบเมื่อปี 2553 งานวิจัยของมหาวิทยาลัยศิลปากรระบุอายุราว 1,600 ถึง 2,100 ปี มีไฟฟ้าส่องช่วงทางง่าย เปิดให้เข้าช่วงกลางวัน ปกติไม่เสียค่าเข้า ตรวจก่อนไป และอาจต้องมีไกด์ท้องถิ่นพาเข้า ติดต่อ อบต.สบป่องก่อนไป ห้ามแตะโลงและกระดูก
ถ้ำแม่ลานาและหมู่บ้านแม่ลานา
ถ้ำแม่ลานาเป็นถ้ำที่ยาวมาก ทางลำธารสายหลักยาวราว 7.2 กม. เคยถูกนับเป็นถ้ำทะลุที่ยาวที่สุดในประเทศ และเป็นบ้านของปลาถ้ำหลายชนิด ต้องมีไกด์ และเป็นถ้ำที่เหนื่อย มีทั้งปีนป่ายและลุยน้ำ ไม่ใช่ที่ที่เหมาะกับคนที่แค่อยากถ่ายรูป ห่างตัวเมืองแม่ฮ่องสอนราว 73 กม. บนทางหลวง 1095 แล้วต่อทางหลวง 1226 ราว 6 กม. ถึงหมู่บ้าน ตัวถ้ำอยู่เลยหมู่บ้านไปอีกราว 4 กม. ช่วงฤดูฝนน้ำท่วมทางผ่านในถ้ำ ไม่มีทัวร์เข้า ช่วงที่ไปได้ดีคือราวธันวาคมถึงเมษายน ค่าไกด์และเวลาเปิดให้สอบถามชุมชนล่วงหน้า และไปตอนเช้า
หมู่บ้านแม่ลานามีโฮมสเตย์ ควรจองล่วงหน้า ปกติไม่เสียค่าเข้าหมู่บ้าน ตรวจก่อนไป กิจกรรมแล้วแต่ชุมชนจัดให้ เช่นเดินป่าและดูกล้วยไม้ป่า ถ้าไม่มั่นใจเรื่องร่างกาย ให้ไปถ้ำน้ำลอดอย่างเดียวและข้ามถ้ำแม่ลานา
กินและเตรียมของที่สบป่อง
ในสบป่องมีร้านอาหารและร้านก๋วยเตี๋ยวให้กินช่วงกลางวัน ที่พักบางแห่งใกล้ถ้ำมีร้านอาหารของตัวเอง แต่ครัวมักปิดไม่ดึก ถ้าจะกินเย็นให้บอกที่พักตั้งแต่ตอนบ่าย และเติมน้ำมันเต็มถังที่ปายหรือสบป่องก่อนเข้าถนนแยกไปถ้ำ
ที่พักแถวสบป่องและถ้ำน้ำลอด
ถ้ำน้ำลอดทำให้การค้างคืนแถวนี้คุ้มกว่าที่คิด เพราะได้เข้าถ้ำตอนเช้าก่อนคนมา และมีเวลาถามเรื่องฝูงนกค้างคาวตอนค่ำ ห้องพักปกติใกล้ถ้ำมีไม่มาก ตัวเลือกหลักมีสามแห่ง
- เคฟลอดจ์ (Cave Lodge) อยู่ในหมู่บ้านถ้ำน้ำลอด ห่างตัวถ้ำราว 3.9 กม. เป็นที่พักแนวธรรมชาติและกลุ่มคนชอบถ้ำ ห้องเรียบง่าย เหมาะกับคนที่ไม่ได้มองหาความหรู
- กันลยาส์ ไอรี่ (Kanlaya's Eyrie) บ้านพักระดับสูงสุดในแถบนี้ ห่างถ้ำน้ำลอดราว 3.6 กม. จุดเด่นคือวิวและอาหาร
- ดิ แอรี่ ริเวอร์ไซด์ (The Aerie Riverside) ในสบป่อง ห่างโรงพยาบาลปางมะผ้าราว 1.1 กม. และห่างถ้ำโลงไม้ราว 1.9 กม. เหมาะถ้าอยากได้ฐานในเมืองเล็กก่อนต่อไปแม่ฮ่องสอนหรือปาย
ช่วงนี้อยู่ตรงไหนบนลูป และแผนวันเดียวกับแผนแวะค้าง
ถ้านับระยะ ปายไปแม่ฮ่องสอนราว 110 กม. และปางมะผ้ากับสบป่องอยู่เกือบกึ่งกลาง ห่างปายราว 45 กม. ห่างแม่ฮ่องสอนราว 65 ถึง 67 กม. ถ้าวิ่งลูปตามเข็มนาฬิกาจากเชียงใหม่ผ่านแม่สะเรียงและแม่ฮ่องสอน ช่วงนี้คือช่วงสุดท้ายก่อนถึงปาย และถ้าวิ่งทวนเข็มนาฬิกาจะเป็นช่วงแรกหลังออกจากปาย ถนนช่วงนี้โค้งหนักและรถตู้เยอะ ให้เผื่อเวลาขับมากกว่าที่แผนที่บอก

แผนวันเดียวจากปาย (ขับเองหรือเหมารถ)
| เวลา (ราว) | ทำอะไร | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| 07:30 | ออกจากปาย | เติมน้ำมันที่ปายก่อน |
| 09:00 | ถึงสบป่อง กินข้าวเช้า ซื้อน้ำ | ตรวจเงินสดและแวะห้องน้ำ |
| 09:30 | ถึงถ้ำน้ำลอด จ่ายค่าเข้า จ้างไกด์ และแพ | ถึงเช้ามีคิวสั้นกว่า |
| 10:00 ถึง 12:00 | เดินและนั่งแพในสามห้อง | ฤดูฝนอาจเหลือห้องเดียว |
| 12:00 | กินข้าวกลางวันที่สบป่องหรือใกล้ถ้ำ | ครัวบางร้านปิดบ่ายต้น |
| 13:30 | แวะถ้ำผีแมนลองลองรักหรือจุดชมวิวระหว่างทาง | ถ้ามีเวลา |
| 15:00 | ออกกลับปาย | ให้ถึงปายก่อนมืด |
แผนนี้เหมาะกับคนขับเองที่ตั้งใจดูถ้ำน้ำลอดอย่างเดียว ไม่ได้ออกแบบให้ดูฝูงนกค้างคาว ถ้าอยากดูต้องค้างคืนแถวนั้น เพราะการขับกลับปายหลังมืดไม่ควรทำ โดยเฉพาะถ้าขี่มอเตอร์ไซค์ ส่วนคนที่ไม่ขับเอง ให้เลือกทัวร์ส่วนตัวจากปายรายการที่ไปชมพระอาทิตย์ขึ้นก่อนแล้วจบที่ถ้ำและดอยกิ่วลม ถึงปายราว 11:00
แผนแวะค้างคืนสำหรับคนวิ่งลูป (จากแม่ฮ่องสอนไปปาย)
- วันที่ 1: ออกจากแม่ฮ่องสอนตอนเช้า แวะปางอุ๋งหรือถ้ำปลาถ้าชอบ ถึงสบป่องก่อนเที่ยง กินข้าว แล้วไปถ้ำน้ำลอดราวบ่ายต้น เสร็จราว 15:30 เข้าที่พักแถวถ้ำน้ำลอดหรือสบป่อง ถามเรื่องเวลาดูฝูงนกตอนค่ำ
- วันที่ 2: ตื่นเช้า ถ้าอยากเห็นทะเลหมอกให้ออกไปจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นบ้านจ่าโบ่ หรือแวะบ้านหลุกข้าวหลามถ้าได้นัดไว้แล้ว จากนั้นขับต่อไปปายราว 1 ชั่วโมงครึ่ง ถึงก่อนเที่ยง
แผนสองวันนี้เหมาะกับลูป 4 หรือ 5 วัน ซึ่งปกติมักข้ามปางมะผ้าไปเพราะรีบ ส่วนลูป 3 วันที่แน่นอยู่แล้ว จะเลือกถ้ำน้ำลอดแทนปางอุ๋ง หรือข้ามถ้ำไปเลยก็ได้ ดูแผนเต็มในหน้าลูปและแผนเดินทาง หรือหน้าลูปแม่ฮ่องสอนฝั่งปาย
คำถามที่พบบ่อย
ถ้ำน้ำลอดค่าเข้าเท่าไร และรวมแล้วต้องจ่ายเท่าไร
ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569 ชาวต่างชาติ 350 บาทสำหรับ 1 ถ้ำ 400 บาทสำหรับ 2 ถ้ำ และ 700 บาทสำหรับ 3 ถ้ำรวมล่องแพ คนไทย 270, 320 และ 620 บาทตามลำดับ ตัวเลขนี้อาจคิดต่อคนหรือต่อกลุ่มไม่เกิน 3 คน ให้ถามที่ช่องขายตั๋วก่อนจ่าย ถ้า 700 บาทเป็นราคาต่อกลุ่มสามคน จะตกคนละราว 233 บาท ถ้าเป็นต่อคนก็ 700 บาทต่อคน
เข้าถ้ำน้ำลอดต้องมีไกด์ไหม
ต้องมี ไกด์ท้องถิ่นพร้อมตะเกียงรอที่ทางเข้า ไม่ต้องจองล่วงหน้า ไกด์หนึ่งคนรับได้ราว 3 คน ให้ถามที่ช่องขายตั๋วว่าอัตราที่จ่ายรวมค่าไกด์หรือไม่ บางทัวร์คิดค่าเที่ยวชมถ้ำแยกจากค่ารถ ตรวจหน้างาน
ถ้ำน้ำลอดเปิดกี่โมง ปิดฤดูฝนไหม
ราว 08:00 ถึง 16:00 ตรวจก่อนไป ช่วงฝนราวมิถุนายนถึงตุลาคม ห้องที่สองและสามมักเข้าไม่ได้เพราะน้ำสูง และเคยปิดหนึ่งวันเพราะน้ำท่วมปากถ้ำ ควรไปพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์
จากปายไปถ้ำน้ำลอดใช้เวลาเท่าไร
ราว 55 กม. ราว 1 ชั่วโมงครึ่งโดยรถ ปายไปสบป่องราว 45 กม. แล้วต่อเข้าถนนแยกไปถ้ำอีกราว 8 ถึง 10 กม. จากตัวเมืองแม่ฮ่องสอนราว 77 กม. ใช้ราว 1 ชั่วโมงครึ่งถึง 2 ชั่วโมง
ดูนกและค้างคาวออกจากถ้ำน้ำลอดได้กี่โมง
ช่วงพลบค่ำเมื่อแสงเริ่มหมด ฝูงนกบินเข้านอนขณะที่ค้างคาวบินออก ใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง แต่ศูนย์ปิดราว 16:00 ให้ถามเจ้าหน้าที่ว่าวันนั้นยืนดูที่ปากถ้ำได้ถึงกี่โมง หรือพักใกล้ถ้ำหนึ่งคืน
บ้านหลุกข้าวหลามมีโลงศพโบราณไหม
ไม่มี บ้านหลุกข้าวหลามเป็นหมู่บ้านลาหู่ดำ ไม่ใช่ที่ตั้งโลงไม้ โลงไม้โบราณอยู่ในถ้ำน้ำลอดและถ้ำอื่น เช่น ถ้ำผีแมนลองลองรัก
ไปถ้ำน้ำลอดควรใส่รองเท้าอะไร และต้องเตรียมอะไร
รองเท้ามีดอกรัดข้อหรือรองเท้าผ้าใบเก่าที่เปียกได้ ไม่ควรใส่รองเท้าแตะหลวม ๆ พกไฟฉายคาดหัว เสื้อแขนยาวบาง ๆ ถุงกันน้ำสำหรับมือถือ และเงินสดแบงก์ย่อย
ค้างคืนแถวถ้ำน้ำลอดหรือสบป่องดีไหม
ดีถ้าอยากเข้าถ้ำก่อนคนมา ถามเรื่องเวลาดูฝูงนกตอนค่ำ และต่อไปบ้านจ่าโบ่หรือบ้านหลุกข้าวหลามตอนเช้า ที่พักแถวนี้มีไม่มาก ช่วงพฤศจิกายนถึงมกราคมควรจองล่วงหน้า
ดูต่อ
วางแผนเที่ยวแม่ฮ่องสอนเมืองสามหมอก ลูป ทุ่งบัวตอง ปางอุ๋ง ถ้ำน้ำลอด ที่พัก เดินทางมา
ลูปแม่ฮ่องสอนและแผน 3 4 5 วันเส้นทาง ทิศทาง ขับเอง รถตู้ ความปลอดภัย ฤดูกาล
ตัวเมืองแม่ฮ่องสอนและวัดหนองจองคำ วัดจองคำ ดอยกองมู ตลาดกลางคืน อาหารไทใหญ่
ปางอุ๋งและบ้านรักไทยทะเลสาบปางอุ๋ง ชาบ้านรักไทย น้ำตกผาเสื่อ ถ้ำปลา สะพานซูตองเป้
ขุนยวม แม่สะเรียง และทุ่งบัวตองดอยแม่อูคอบัวตองบาน น้ำตกแม่สุรินทร์ วัดต่อแพ แม่สะเรียง สาละวิน
เดินทางไปแม่ฮ่องสอนรถตู้ รถทัวร์ รถส่วนตัว สนามบิน จากเชียงใหม่ ปาย กรุงเทพฯ
ที่พักแม่ฮ่องสอนในเมือง บ้านรักไทย ปางมะผ้า ขุนยวม แม่สะเรียง
ดีลแม่ฮ่องสอนเดือนนี้ทัวร์ รถรับส่ง รถตู้ และที่พักที่ควรจองก่อน