วัดพระบรมธาตุ วัดธรรมามูล 565 ขั้น พิพิธภัณฑ์ชัยนาทมุนี

ถ้าจะเข้าใจว่าทำไมชัยนาทมีตราประจำจังหวัดเป็นพระธรรมจักรกับภูเขา ต้องมาที่วัดธรรมามูล และถ้าอยากรู้ว่ามีอะไรขุดพบในแผ่นดินชัยนาทบ้าง ต้องมาที่พิพิธภัณฑ์ชัยนาทมุนี หน้านี้เป็นหน้าเดียวในชุดคู่มือที่ใช้ข้อมูลจากเว็บของกรมศิลปากรเป็นแกนหลัก เพราะพิพิธภัณฑ์ลงบทความโบราณคดีไว้หลายเรื่อง เราจึงแยกให้ชัดว่าอะไรมาจากกรมศิลปากร อะไรมาจากเว็บท่องเที่ยว และอะไรที่ยังยืนยันไม่ได้

เราไม่ได้ไปที่วัดหรือพิพิธภัณฑ์เอง ข้อมูลมาจากหน้าเว็บที่อ่านเมื่อ 19 ต.ค. 2569 หน้า TAT ตอบ HTTP 403 กับเครื่องมือของเรา เราจึงใช้บันทึกเดิมของคู่มือชัยนาทที่อ่านผ่านเบราว์เซอร์เมื่อ 16 ต.ค. 2569 ภาพรวมจังหวัดอยู่ในคู่มือเที่ยวชัยนาท และแผนเที่ยวทั้งวันอยู่ในหน้าเดินทางและแผนเที่ยวชัยนาท

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

พิพิธภัณฑ์ชัยนาทมุนีอยู่ติดวัดไหน

หมู่ 6 ตำบลชัยนาทคือที่ตั้งเดียวกับวัดพระบรมธาตุตามสองแหล่ง ส่วนวัดธรรมามูลอยู่ตำบลธรรมามูลตามวิกิพีเดียภาษาไทย เราจึงถือว่าพิพิธภัณฑ์อยู่ใกล้วัดพระบรมธาตุ ไม่ใช่วัดธรรมามูล ข้อความ "ข้างวัดธรรมามูล" ของ Thai Holiday Guide น่าจะสับสน ให้ใช้พิกัดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชัยนาทมุนีบนแผนที่ และอย่านับเวลาเดินจากวัดธรรมามูล

เวลาและค่าเข้าพิพิธภัณฑ์

มีแหล่งที่ให้ตัวเลขเพียงแหล่งเดียว และเป็นเว็บบรรณาธิการ เราไม่ปฏิเสธตัวเลขนี้เพราะแพทเทิร์นปิดจันทร์อังคารและเข้าชม 10 บาทสำหรับชาวไทยเข้ากับพิพิธภัณฑ์แห่งชาติของกรมศิลปากรทั่วไป แต่เราไม่พบประกาศทางการ และเว็บนั้นยังเขียนที่ตั้งผิด จึงอย่าเชื่อเต็มที่ ควรโทรถามหรือดูเพจพิพิธภัณฑ์ก่อนไป

วัดพระบรมธาตุวรวิหาร

วิกิพีเดียภาษาไทยเขียนว่าวัดอยู่ฝั่งขวาของแม่น้ำเจ้าพระยา ห่างตัวเมือง 4 กม. เป็นพระอารามหลวงชั้นโท สร้างตั้งแต่ต้นสมัยอยุธยา มีพระบรมธาตุเจดีย์ศิลปะอู่ทองบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ งานสมโภชพระบรมธาตุจัดวันเพ็ญเดือน 6 TAT (บันทึกเดิม) ให้ตัวเลข 4 กม. ตามทางหลวงหมายเลข 340 ตรงกัน และให้เบอร์ 0 5642 6416 พร้อมรายละเอียดว่าเจดีย์ทรงกลมตั้งบนฐานสี่เหลี่ยม ใต้ระฆังมีซุ้มสี่ด้าน วิหารทางทิศตะวันออกกว้าง 13 ยาว 24 เมตร และอุโบสถทางใต้กว้าง 9 ยาว 24 เมตร ตามที่ TAT เขียน

กรมศิลปากรที่พิพิธภัณฑ์ชัยนาทมุนีอธิบายจารึกที่อยู่ข้างบันไดทางขึ้นวิหารว่าเป็นศิลา 40 x 206 x 37 เซนติเมตร อักษรขอมอยุธยา ภาษาไทย ลงปี พ.ศ. 2260 ในรัชสมัยพระเจ้าท้ายสระ เล่าเรื่องซ่อมพระบรมธาตุและสร้างกำแพงล้อม ทะเบียนจารึกลงว่า ชน.1 และเป็นหลักที่ 97 ในประชุมศิลาจารึกภาค 4 ส่วนพระราชหัตถเลขาของรัชกาลที่ 5 ปี 2444 กล่าวถึงจารึกที่เคยอยู่ที่ฐานต้นโพธิ์ ก่อนถูกย้ายมาตั้งข้างบันได ข้อมูลของ TAT ว่าจารึกสมัยพระเจ้าไทยสาเล่าเรื่องบูรณะเจดีย์ติดบนผนังวิหารหลังพระประธาน จึงสอดคล้องกับกรมศิลปากรในแก่นเรื่อง แต่ต่างที่ตำแหน่งที่ตั้ง เราไม่ยืนยันว่าตอนนี้จารึกอยู่ตรงไหน เพราะไม่ได้ไปดูเอง

Thai Holiday Guide เขียนว่าวัดเป็นหนึ่งในที่ตักน้ำอภิเษกสำหรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีวิหารเก้าห้องที่มีน้ำบ่ออายุราว 700 ปี และว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลฯ และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์เสด็จเยือนวัดเมื่อ 27 ก.ย. 2498 เป็นการเสด็จจังหวัดครั้งแรก ส่วนวิกิพีเดียภาษาไทยบันทึกวันที่เดียวกันว่าเสด็จเยี่ยมเขื่อนเจ้าพระยาระหว่างก่อสร้าง สองข้อความอาจเป็นเหตุการณ์ในวันเดียวกัน แต่เราไม่พบหลักฐานทางการที่ยืนยันทั้งสอง จึงเขียนไว้เป็นข้อมูลที่ยังไม่ยืนยัน น้ำอภิเษกของชัยนาทตักที่หน้าวัดพระบรมธาตุและหน้าวัดธรรมามูลตามวิกิพีเดียภาษาไทย

วัดธรรมามูลวรวิหารและเขาธรรมามูล

วิกิพีเดียภาษาไทยอธิบายว่าวัดอยู่เชิงเขาธรรมามูล ริมฝั่งซ้ายแม่น้ำเจ้าพระยา สร้างสมัยสุโขทัย เก็บพระพุทธรูปทองสำริดปางห้ามญาติชื่อหลวงพ่อธรรมจักร ปัจจุบันหุ้มปูนทั้งองค์ ศิลปะประยุกต์เชียงแสนตอนปลายถึงสุโขทัยตอนต้นผสมอยุธยา งานนมัสการหลวงพ่อธรรมจักรจัดวันขึ้น 8 ค่ำ เดือน 6 และแรม 8 ค่ำ เดือน 11 ซึ่งผู้มางานใช้มือตักน้ำแม่น้ำเจ้าพระยาหน้าวัดประพรมตัว Thai Holiday Guide ให้ข้อมูลตรงกันเรื่องรูปแบบพระ และเพิ่มว่าเปิด 08:00-17:00 น. เข้าฟรี ส่วนที่ทางการไม่ได้ลงเวลา

กรมศิลปากรอธิบายว่าตราประจำจังหวัดชัยนาทเป็นรูปธรรมจักรกับภูเขา ธรรมจักรหมายถึงวัดธรรมามูล ส่วนภูเขาหมายถึงเขาธรรมามูลหรือเขาสรรพยา การเดินขึ้นเขาเริ่มจากบันไดหน้าอุโบสถ 565 ขั้นสู่ลานบนเขา แล้วเดินต่อทางราบสลับสูงอีกราว 500 เมตรถึงวิหารหลวงพ่อนาค วิหารนี้เล็ก ก่ออิฐถือปูน มีทางเข้าด้านหน้าเดียว ผนังทึบไม่มีหน้าต่าง ภายในมีพระสามองค์ ตรงกลางพระสมาธิ ขนาบด้วยพระนาคปรกสองข้าง ตัวเลข 565 ขั้นตรงกันกับที่วิกิท่องเที่ยวเขียน ซึ่งเสริมว่าเป็นที่ชมพระอาทิตย์ตก เรายังไม่มีเวลาเปิดปิดทางขึ้นเขาจากแหล่งทางการ

ข้อเสนอของเรา คือถ้าจะขึ้นเขาตอนเย็นให้ออกก่อนอาทิตย์ตกอย่างน้อยชั่วโมงครึ่ง เผื่อเวลาเดินขึ้นและลงในแสงสว่าง พกน้ำและไฟฉาย และอย่าเดินขึ้นเมื่อพื้นเปียกจากฝน นี่เป็นข้อเสนอของเรา ไม่ใช่ข้อมูลทางการ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชัยนาทมุนี

กรมศิลปากรอธิบายนิทรรศการชั้นล่างว่าเล่าประวัติศาสตร์โบราณคดีของจังหวัด มีเครื่องใช้และเครื่องประดับสมัยก่อนประวัติศาสตร์และทวารวดี พระพุทธรูปหลายสมัย และโบราณวัตถุที่สร้างถวายเป็นพุทธบูชา ได้แก่ ตู้พระธรรม เครื่องบริขารถมปัด งานประติมากรรมและเครื่องถ้วยในศิลปะลพบุรี สุโขทัย อยุธยา รัตนโกสินทร์ และจีน ชั้นบนจัดแสดงพระพิมพ์ตั้งแต่ทวารวดี ศรีวิชัย ลพบุรี อยุธยา และรัตนโกสินทร์ พร้อมแม่พิมพ์ แผงพระพิมพ์ไม้ และพระสำริดขนาดเล็ก ในชั้นเดียวกันมีพระพุทธรูปปางมารวิชัยศิลปะล้านนาอิทธิพลสุโขทัย พุทธศตวรรษที่ 20-21 ซึ่งกรมศิลปากรเรียกว่าสมบัติของชาติและบอกว่ามีลักษณะนี้ชิ้นเดียวในประเทศ อาคารพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านแยกออกมา จัดเครื่องมือเกษตร การทำมาหากิน วิถีชีวิตและประเพณีของคนไทยในอดีต

หลวงพ่อเพชรที่กรมศิลปากรเขียนถึงคือพระปางมารวิชัยสำริดศิลปะสุโขทัยอิทธิพลล้านนา หมวดวัดตระกวน อายุราวพุทธศตวรรษที่ 20-21 หน้าตักกว้าง 72 เซนติเมตร สูง 85 เซนติเมตรจากฐานถึงพระรัศมี เดิมประดิษฐานที่วัดพระบรมธาตุ พระชัยนาทมุนีมอบให้พิพิธภัณฑ์ ปูนที่เคยพอกกะเทาะออกจึงรู้ว่าเป็นสำริด และเมื่อ พ.ศ. 2449 รัชกาลที่ 5 ทรงขอไปไว้ที่กรุงเทพฯ ก่อนที่หลวงพ่อช้างจะทูลขอกลับมาหลังสวรรคต ตามบทความของกรมศิลปากร

ธรรมจักรศิลาขนาดใหญ่ที่พบเมื่อ 1 ต.ค. 2531 ที่บ้านหัวถนน ตำบลหางน้ำสาคร อำเภอมโนรมย์ ห่างเมืองโบราณอู่ตะเภาไปราว 1 กม. มีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 2 เมตร จารึกอักษรปัลลวะ ภาษาบาลี เรื่องธรรมจักกัปปวัตนสูตร บนเสาแปดเหลี่ยม ตามกรมศิลปากรเป็นธรรมจักรแบบโปร่งที่ใหญ่ที่สุดที่เคยพบในไทย อายุราวพุทธศตวรรษที่ 12 ตัวเลขนี้อยู่ในหน้าความรู้ของพิพิธภัณฑ์ แต่เราไม่ยืนยันว่าตอนนี้ธรรมจักรจัดแสดงตรงไหน วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ (ตามที่คู่มือชัยนาทบันทึก) ว่าเก็บที่พิพิธภัณฑ์นี้

วัดปากคลองมะขามเฒ่าและหลวงปู่ศุข

วิกิพีเดียภาษาไทยอธิบายว่าวัดอยู่ปากคลองมะขามเฒ่า แม่น้ำท่าจีน ตำบลมะขามเฒ่า อำเภอวัดสิงห์ สร้างราว พ.ศ. 2432 เดิมชื่อวัดอู่ทองปากคลองมะขามเฒ่า ได้รับวิสุงคามสีมาเมื่อ 13 มี.ค. 2440 สิ่งสำคัญคือรูปเหมือนหลวงปู่ศุข รูปเหมือนกรมหลวงชุมพร มณฑปที่หลวงปู่สร้างเมื่อ พ.ศ. 2456 และอุโบสถที่มีจิตรกรรมฝาผนังฝีพระหัตถ์กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ เขียนด้วยอักษรขอม ผนังด้านใต้ลงปี พ.ศ. 2433 ตรงกับที่ Thai Holiday Guide บอกว่าภาพเขียนเสร็จปี 1890 กรมศิลปากรเขียนว่าหลวงปู่ศุขเกิด พ.ศ. 2390 บวชเมื่ออายุ 22 ปีที่วัดโพธิ์ทองล่าง นนทบุรี ธุดงค์กลับเข้าเขตชัยนาทใน พ.ศ. 2435 มรณภาพ 23 ธ.ค. 2466 อายุ 76 ปี 54 พรรษา และมีศิษย์เอกเป็นเชื้อพระวงศ์คือกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์

Thai Holiday Guide บอกว่าวัดเปิด 08:00-18:00 น. เข้าฟรี และห่างตัวเมืองชัยนาทราว 25 กม. ผ่านอำเภอวัดสิงห์ ซึ่งต่างจากเวลา 08:00-17:00 น. ของวัดอื่นเล็กน้อย เราไม่พบเวลาเปิดจากทางการ ถ้าจะมาเพราะหลวงปู่ศุข ให้จำไว้ว่าวัดเป็นวัดที่ยังใช้งานอยู่ เรื่องพระเครื่องและเครื่องรางที่แหล่งเขียนถึงเป็นความเชื่อทางศาสนา เราไม่ตัดสินและไม่แนะนำการซื้อ

วัดอื่นที่แหล่งข้อมูลกล่าวถึง

Thai Holiday Guide กล่าวถึงวัดทรงเสวยในอำเภอวัดสิงห์ ซึ่งเดิมชื่อวัดบ้านหนองแก้ว ได้ชื่อปัจจุบันเมื่อราว พ.ศ. 2451 หลังรัชกาลที่ 5 เสด็จเสวยพระกระยาหาร มีอุโบสถปี พ.ศ. 2480 และพิพิธภัณฑ์เล็กเก็บของที่ว่าเป็นของพระองค์เจ้าอุรุพงศ์รัชสมภพ และวัดบ่อแร่ที่ตั้งเมื่อ 4 มี.ค. 2439 ในตำบลบ่อแร่ ทั้งสองแห่งเป็นวัดที่ใช้งานจริง ไม่ได้เป็นที่เที่ยวยอดนิยม เราไม่พบเวลาเปิดทางการ จึงไม่ใส่ในแผนเที่ยวหลัก วัดปฐมเทศนาอรัญวาสี หรือวัดเขาพลอง ตามวิกิท่องเที่ยวอยู่บนเนินที่เห็นตัวเมืองจากยอด เปิด 09:00-17:00 น. เข้าฟรี ตามข้อมูลที่ปรับปรุง ส.ค. 2025

เดินทางและวางแผน

วัดพระบรมธาตุและพิพิธภัณฑ์อยู่ใกล้กันในตำบลชัยนาท ห่างตัวเมืองราว 4 กม. ตามวิกิพีเดียภาษาไทยและ TAT วัดธรรมามูลอยู่ฝั่งซ้ายแม่น้ำเจ้าพระยา ตำบลธรรมามูล ซึ่งเราไม่ได้วัดระยะจากพิพิธภัณฑ์ วัดปากคลองมะขามเฒ่าอยู่ไกลสุด ราว 25 กม. ตาม Thai Holiday Guide และการขนส่งสาธารณะในจังหวัดมีจำกัดตามวิกิท่องเที่ยว จึงควรมีรถเองหรือเหมารถ รายละเอียดการเดินทางจากกรุงเทพฯ อยู่ในหน้าเดินทางและแผนเที่ยวชัยนาท ส่วนสวนนกชัยนาทและเขื่อนเจ้าพระยาที่ควรรวมในวันเดียวกันอยู่ในหน้าสวนนกและหน้าเขื่อนเจ้าพระยา และบริเวณสรรคบุรีที่กรมศิลปากรเขียนถึงอยู่ในหน้าสรรคบุรีและหันคา

เคล็ดลับที่เป็นข้อเสนอของเรา

ข้อเสนอต่อไปนี้เป็นความเห็นของเรา ไม่ใช่ข้อมูลทางการ ถ้าจะเข้าพิพิธภัณฑ์ ให้เลือกวันพุธถึงอาทิตย์และโทรถามก่อน เพราะวันและเวลาที่เรามีเป็นของเว็บเดียว ควรไปพิพิธภัณฑ์ก่อนวัดพระบรมธาตุเพื่อให้เข้าใจเรื่องจารึกและหลวงพ่อเพชรก่อนเห็นของจริง แต่งกายสุภาพเมื่อเข้าวัด ถอดรองเท้า และไม่ชี้เท้าไปที่พระพุทธรูป ซึ่งเป็นมารยาททั่วไป

สิ่งที่ยังยืนยันไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.