พระธาตุนาดูน พิพิธภัณฑ์นครจัมปาศรี กู่สันตรัตน์ วัดโพธาราม

นาดูนเป็นอำเภอทางใต้ของมหาสารคามที่คนส่วนใหญ่เดินทางมาเพราะพระธาตุ แต่ในรัศมีไม่กี่กิโลเมตรมีของอื่นให้ดูต่อกัน ได้แก่ พิพิธภัณฑ์นครจัมปาศรี ปราสาทขอมศิลาแลงที่เรียกกู่สันตรัตน์ และสิมเก่าที่เขียนฮูปแต้มเต็มผนังที่วัดโพธาราม หน้านี้ลงลึกเฉพาะกลุ่มนี้ โดยเอาข้อมูลจากสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด องค์การบริหารส่วนจังหวัด กรมศิลปากรสำนักที่ 10 และสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดมาเป็นหลัก แล้วเทียบกับเว็บท่องเที่ยวที่เขียนต่างออกไป สำหรับภาพรวมจังหวัด การเดินทาง และเมืองมหาวิทยาลัยดูคู่มือเที่ยวมหาสารคาม

เราไม่ได้ไปนาดูนเอง ข้อมูลมาจากหน้าเว็บที่อ่านเมื่อ 19 ต.ค. 2569 หน้าเว็บ ททท. ตอบ HTTP 403 กับเครื่องมือของเรา ส่วนที่เป็นข้อความ ททท. ในหน้านี้จึงมาจากที่คู่มือจังหวัดรุ่นก่อนอ่านผ่านเบราว์เซอร์เมื่อ 16 ต.ค. 2569 และเราระบุไว้ทุกครั้ง

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

เวลาเปิดพระธาตุนาดูน

เวลาของสำนักงานพระพุทธศาสนาเป็นหน่วยราชการที่ดูแลงานพระพุทธศาสนาในจังหวัด แต่หน้านั้นลงปี 2563 ส่วน Thai Holiday Guide ลงเดือนกรกฎาคม 2569 แต่เป็นเว็บบรรณาธิการ ถ้าไปเช้าหรือเย็นมากเพื่อดูแสงที่องค์พระธาตุ ควรโทรถามก่อน เพราะเราไม่ทราบว่าลานเปิดตามเวลาไหนจริง ช่วงเวลาที่ซ้อนกันของทั้งสองแหล่งคือ 08:00-17:00 ซึ่งเป็นเวลาที่ปลอดภัยที่สุด

ปีที่สร้างและวันประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ

ปีและวันที่ตรงกันหลายแหล่ง คือ พบปี 2522 สร้างเสร็จ 24 ม.ค. 2530 และอัญเชิญ 12 พ.ย. 2530 ส่วนปี 1982 ของ ททท. น่าจะหมายถึงปีเริ่มโครงการ (2525) ซึ่งตรงกับช่วงดำเนินงาน 2525-2529 ของศูนย์สารนิเทศ เป็นข้อสันนิษฐานของเรา ขนาดพื้นที่ 902 ไร่ (ประมาณ 357 เอเคอร์) ตรงกันที่ PAO ศูนย์สารนิเทศ วิกิพีเดีย และ Thai Holiday Guide ส่วน 365 เอเคอร์ของ ททท. ต่างไปราว 8 เอเคอร์ เราถือ 902 ไร่

ระยะและตำแหน่งกู่สันตรัตน์

ตัวเลข 4 กม. กับ 2.25 กม. อาจเป็นการวัดจากจุดอ้างอิงคนละจุด (ที่ว่าการอำเภอกับองค์พระธาตุ) ส่วน "ราว 1 กม." ของ ททท. น่าจะนับจากจุดเลี้ยวเข้าทางหลวง 2045 ไม่ใช่จากตัวอำเภอ เราไม่ได้วัดเอง จึงบอกว่ากู่อยู่ห่างพระธาตุราว 2 กม. ตามตัวเลขที่แสดงของ อบจ. และให้ใช้แผนที่ในวันเดินทาง

อายุของกู่สันตรัตน์

สี่แหล่งตรงกันในหลักการว่าเป็นศิลปะบายนสมัยชัยวรมันที่ 7 ราวต้นพุทธศตวรรษที่ 18 ซึ่งเทียบเท่าปลายศตวรรษที่ 12 ถึงต้นศตวรรษที่ 13 ตัวเลข 1157-1207 ของ ททท. ตามที่คู่มือรุ่นก่อนบันทึกไม่ชัดว่าเป็น ค.ศ. หรือพุทธศักราช ช่วงนี้ต่างจากอีกสามแหล่งเล็กน้อย เราจึงใช้ถ้อยคำของกรมศิลปากรและ PAO

อายุของวัดโพธารามและสิม

ปี 2343 (ตรงกับ ค.ศ. 1800) ของเจ้าอาวาสที่ข่าวสดอ้างไม่อยู่ในช่วงรัชกาลที่ 3 (ค.ศ. 1824-1851) ที่วิกิพีเดียอังกฤษใช้ แต่ตัวเลขสิม พ.ศ. 2451 ไม่ได้ขัดกับแหล่งใด เราจึงให้ปี 2451 เฉพาะตัวสิมตามข่าวสดและบอกว่าปีสร้างวัดยังไม่ยืนยัน

พระธาตุนาดูน

สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดและ อบจ. เล่าตรงกันว่าวันที่ 8 มิถุนายน 2522 กรมศิลปากรและราษฎรขุดพบหลักฐานของนครจำปาศรีที่นาในบ้านนาดูน หนึ่งในนั้นคือสถูปบรรจุพระบรมสารีริกธาตุในผอบสามชั้น ชั้นนอกสำริด ชั้นกลางเงิน ชั้นในทองคำ ภายในชั้นในมีพระบรมสารีริกธาตุ 1 องค์ เป็นเกล็ดสีขาวขุ่นขนาดเท่าเมล็ดข้าวสารหักครึ่ง สถูปจำลองโลหะทรงกลมสูง 24.4 เซนติเมตร (ศูนย์สารนิเทศแยกเป็นยอด 12.30 และองค์สถูป 12.10 เซนติเมตร) สันนิษฐานว่าอายุพุทธศตวรรษที่ 13-15 สมัยทวารวดี

พระธาตุที่เห็นปัจจุบันจำลองแบบจากสถูปสำริดนั้น ออกแบบโดยกรมศิลปากร ศูนย์สารนิเทศอธิบายว่าฐานล่างสี่เหลี่ยมจัตุรัสยาวด้านละ 35.70 เมตร มีรูปยักษ์แบกปูนปั้นรอบฐาน ชั้นสองและสามเป็นทรงย่อมุมไม้สิบสอง มีซุ้มจระนำประดิษฐานพระพุทธรูป ที่มุมทั้งสี่ของชั้นสองมีพระธาตุองค์เล็กปล้องไฉน 13 ปล้อง องค์พระธาตุสูงรวม 50.50 เมตร สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเขียนว่าแบ่งเป็น 16 ชั้น โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก ชั้นที่ 8 เป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ผนังหินล้างเบอร์ 4 ประดับลายปูนปั้นจำลองพระพิมพ์ 32 รูป และมารแบกที่ฐาน 40 ตัว ฉัตรยอดบุโมเสกแก้วสีทอง

ศูนย์สารนิเทศเล่าว่าพื้นที่พุทธมณฑลอีสาน 902 ไร่ ห่างจุดขุดพบไปทางตะวันตกเฉียงใต้ราว 2 กม. และห่างที่ว่าการอำเภอนาดูนไปทางใต้ราว 1 กม. มีวัด สวนรุกขชาติ สวนสมุนไพร ศาลาพัก แหล่งน้ำ และถนน ส่วนวัดพระธาตุนาดูนตั้งเป็นวัดเมื่อ 15 ก.พ. 2559 ตามวิกิพีเดียไทย

เรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดคือโบราณวัตถุนาดูนทั้งหมดอยู่ที่นี่ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเขียนว่าโบราณวัตถุที่พบนำไปแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติขอนแก่น ส่วนที่นาดูนมีพิพิธภัณฑ์นครจัมปาศรีที่แสดงเรื่องราวการค้นพบ ดูหัวข้อถัดไป

พิพิธภัณฑ์นครจัมปาศรี

CBT Thailand ขององค์การมหาชนด้านการท่องเที่ยวอธิบายว่าพิพิธภัณฑ์ตั้งที่ตำบลพระธาตุ ทางทิศใต้ของพระธาตุนาดูน ก่อสร้างปี 2543 เป็นอาคารทรงไทยประยุกต์ 2 หลังเชื่อมต่อกัน แบ่งการจัดแสดงเป็น 4 ส่วน ส่วนที่ 1 พุทธศาสนา ศาสตร์แห่งบูรพทิศ ส่วนที่ 2 การค้นพบพระบรมสารีริกธาตุ 1 องค์ ขนาดเท่าเม็ดข้าวสารหัก สีขาวขุ่นคล้ายแก้วมุกดา บรรจุในสถูปสัมฤทธิ์ ส่วนที่ 3 การค้นพบที่ยิ่งใหญ่ที่นาดูน เช่นพระพิมพ์ดินเผาสมัยทวารวดี ส่วนที่ 4 พุทธมณฑลอีสาน จำลองเนินโบราณสถานและผังตำแหน่งสถูปสัมฤทธิ์ และมีวีดีทัศน์สรุปเหตุการณ์ เปิดจันทร์-เสาร์ หยุดวันอาทิตย์ 08.00-16.00 น. หน้าไม่ลงค่าเข้าและเบอร์โทร

ข้อมูลนี้ตรงกับที่ ททท. ที่คู่มือรุ่นก่อนอ่านว่าพิพิธภัณฑ์อยู่ทางใต้ขององค์พระธาตุและเก็บเรื่องราวการค้นพบพระบรมสารีริกธาตุ แหล่งเดียวที่ลงเวลาเปิดคือ CBT ซึ่งไม่ลงวันที่ เราไม่ทราบว่าตอนนี้ยังเปิดตามนั้นหรือไม่ ผลค้นหาของเว็บรีวิวบางหน้าที่เราเห็นแสดงสถานะปิด แต่ไม่ลงวันที่ เราไม่ใช้ ถ้าเดินทางไกลมาให้โทรสอบถามก่อน

กู่สันตรัตน์

กรมศิลปากรสำนักที่ 10 นครราชสีมา อธิบายว่ากู่สันตรัตน์เป็นกลุ่มโบราณสถาน ประกอบด้วยปราสาทประธานก่อด้วยศิลาแลง ผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสย่อมุม หันหน้าไปทางตะวันออก มีมุขยื่นด้านหน้า ผนังด้านเหนือและใต้เว้นช่องหน้าต่าง มุขหลังคาโค้งทรงประทุน บรรณาลัยก่อด้วยศิลาแลง ผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า หันไปทางตะวันตก อยู่ทางมุมตะวันออกเฉียงใต้ของปราสาทประธาน โคปุระหรือประตูซุ้มก่อด้วยศิลาแลง กลางกำแพงแก้วด้านตะวันออก กำแพงแก้วก่อด้วยศิลาแลง และสระน้ำนอกกำแพงแก้วทางตะวันออกเฉียงเหนือ ลึกประมาณ 2 เมตร ขอบสระกรุศิลาแลงเป็นขั้น

อบจ.มหาสารคามเสริมว่ากู่สร้างเพื่อประดิษฐานรูปเคารพและเป็นโรคยาศาลหรือที่รักษาผู้เจ็บป่วย ปรางค์ประธานตั้งบนฐานชั้นเดียว มีประตูจริงทางตะวันออกและประตูหลอกอีกสามด้าน กำแพงศิลาแลงสี่เหลี่ยมผืนผ้ายังสร้างไม่เสร็จ ประตูมีทับหลังและเสาประดับกรอบประตูที่เป็นหินทรายไม่สลักลวดลาย จึงสันนิษฐานว่ากู่นี้ยังสร้างไม่เสร็จ และสระหน้าปราสาทกว้าง 10 เมตร ยาว 12 เมตร สันนิษฐานเป็นบาราย ตัวเลขขนาดสระของ อบจ.ไม่ตรงกับ "ลึกราว 2 เมตร" ของกรมศิลปากรเพราะเป็นคนละมิติ ไม่ใช่ขัดกัน

กรมศิลปากรสำนักที่ 10 รายงานว่าขุดแต่งพบพระพุทธรูปนาคปรกและโบราณวัตถุศิลปะลพบุรีแบบบายน อายุราวพุทธศตวรรษที่ 18 ซึ่งอยู่ในชุมชนโบราณนครจัมปาศรี และพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นกู่สันตรัตน์เปิดตัวพร้อมพิธีบวงสรวงในงานนมัสการพระบรมธาตุนาดูน ปี 2563 เราไม่พบเวลาเปิดของพิพิธภัณฑ์นี้และไม่ทราบว่าเปิดทุกวันหรือเฉพาะบางช่วง Thai Holiday Guide เขียนว่าเปิดทุกวัน 08:30-16:30 เข้าฟรี แต่ไม่ใช่แหล่งทางการ

สิมวัดโพธาราม

ข่าวสดรายงานว่าวัดโพธารามตั้งอยู่ที่บ้านดงบัง ตำบลดงบัง ห่างอำเภอนาดูนราว 10 กม. เจ้าอาวาสเล่าว่าวัดสร้างมาตั้งแต่ปี 2343 และสิมสร้างปี 2451 ฮูปแต้มเขียนด้วยสีฝุ่นวรรณะเย็น ได้แก่ ฟ้า คราม เขียว ขาว ผู้เขียนภาพคือนายสิงห์และอาจารย์ซาลาย ภายในสิมเป็นพุทธประวัติ เวสสันดรชาดก และรามสูร เมขลา ส่วนด้านนอกเป็นสินไซ เวสสันดร และพระมาลัย แต่ละภาพมีอักษรธรรมบรรยาย และมีภาพชีวิตอีสานเช่นทำนาและทอดแหหาปลา ผนังด้านตะวันออกตรงประตูมีภาพชายตัวสูงใหญ่สวมหมวกทรงสูงและรองเท้าบู๊ต ซึ่งข่าวตีความว่าอาจเป็นชาวต่างชาติ หอแจกหรือศาลาการเปรียญอายุกว่า 100 ปีของวัดมีสภาพผุกร่อนตามข่าว

วิกิพีเดียอังกฤษเขียนว่าวัดขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานโดยกรมศิลปากร และเทียบกับวัดป่าเลไลยก์ในบริเวณใกล้เคียงซึ่งมีศิลปะอีสานแบบเดียวกัน เราไม่พบหน้ากรมศิลปากรของวัดนี้ เวลาเปิดสิมและการเข้าชมภายในเราไม่พบจากแหล่งทางการ จึงให้ถามที่วัด และอย่าถ่ายภาพภายในโดยไม่ขอ

สถาบันวิจัยวลัยรุกขเวชและพิพิธภัณฑ์บ้านอีสาน

วิกิพีเดียไทยเขียนว่าสถาบันวิจัยวลัยรุกขเวช มหาวิทยาลัยมหาสารคามเปิดอย่างเป็นทางการ 22 ต.ค. 2535 และมีพิพิธภัณฑ์บ้านอีสานซึ่งก่อตั้งปี 2531 บนเนื้อที่ 150 ไร่ ตั้งใกล้พระบรมธาตุนาดูน ทางซ้ายมือของถนนทางเข้า เปิดทุกวัน เข้าฟรี 08.00-16.30 น. ติดต่อสถานีปฏิบัติการนาดูน บทความไม่ลงปีที่ข้อมูลเวลาเปิดนี้เขียน ส่วน ททท. ที่คู่มือจังหวัดรุ่นก่อนอ่านเขียนว่ามีสวนไผ่ สวนสมุนไพร พิพิธภัณฑ์เกวียนอีสาน และบ้านอีสานจำลองหลายแบบที่ให้พักค้างคืนได้ เรายังไม่ได้ตรวจว่าตอนนี้ยังรับแขกพักหรือไม่

คนละเรื่องกับพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งมหาวิทยาลัยมหาสารคามที่ขามเรียง ซึ่งเป็นอีกแห่ง ดูหน้าเมืองมหาสารคาม พิพิธภัณฑ์ และกันทรวิชัย

งานนมัสการพระบรมธาตุนาดูน

สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดมหาสารคามรายงานว่างานนมัสการพระบรมธาตุนาดูน ประจำปี 2569 จัด 28 ก.พ. ถึง 8 มี.ค. 2569 รวม 9 วัน 9 คืน มีพิธีเปิดวันที่ 28 ก.พ. โดยพลเอกบุญสิน พาดกลางเป็นประธาน วัตถุประสงค์คือสืบสานประเพณีมาฆบูชาและทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเขียนว่างานจัดช่วงวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 หรือมาฆบูชา มีกิจกรรมเวียนเทียน บวงสรวง ปฏิบัติธรรมวิปัสสนา ทำบุญตักบาตร ขบวนแห่ ประเพณี 12 เดือน แสง สี เสียง และมหรสพสมโภช วิกิพีเดียไทยเขียนว่ามีงานนมัสการช่วงมาฆบูชา กรมศิลปากรสำนักที่ 10 มีข่าวพิธีบวงสรวงกู่สันตรัตน์ในงานนมัสการปี 2567 (เห็นชื่อข่าวในเว็บกรมศิลปากร ไม่ได้เปิดอ่าน) วันจัดงานปี 2570 เรายังไม่พบ

เดินทางไปนาดูน

สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดบอกเส้นทางจากตัวเมืองมหาสารคามว่าให้ใช้ทางหมายเลข 2040 ผ่านอำเภอแกดำและวาปีปทุม แล้วเลี้ยวขวาเข้าทางหลวง 2045 ถึงนาดูน ลาดยางตลอด ห่างตัวเมืองราว 65 กม. อบจ.ระบุสะพานไม้แกดำอยู่ห่างกู่สันตรัตน์ราว 38 กม. ซึ่งอยู่ในเส้นทางเดียวกัน ดูหน้าธรรมชาติ แกดำ และโกสุมพิสัย สำหรับแวะระหว่างทาง

เราไม่พบข้อมูลรถประจำทางไปนาดูนจากแหล่งทางการ Thai Holiday Guide เขียนว่าต้องใช้รถหรือมอเตอร์ไซค์ เพราะขนส่งสาธารณะเบาบางเมื่อเลยตัวอำเภอ และแนะนำให้เผื่อครึ่งวันถ้าจะรวมพระธาตุ พิพิธภัณฑ์ และจุดขุดค้น ข้อมูลการเดินทางรวมและแผนสองวันอยู่ในหน้าเดินทางไปมหาสารคามและแผนเที่ยว ส่วนกู่ขอมอื่นของจังหวัดอยู่ในหน้ากู่ขอมมหาสารคาม

แผนครึ่งวันที่นาดูน (ข้อเสนอของเรา)

ข้อนี้เป็นข้อเสนอของเรา ไม่ใช่เวลาจากแหล่งใด ถ้าไปจากตัวเมืองมหาสารคามให้ออกเช้า ถึงพระธาตุตอนเช้าเพราะเวลาเปิดตามสำนักงานพุทธศาสนาคือ 06.00 น. ต่อด้วยพิพิธภัณฑ์นครจัมปาศรีในช่วงสายเพราะเปิด 08.00 น. และหยุดวันอาทิตย์ ตามด้วยกู่สันตรัตน์ซึ่งอยู่ห่างราว 2-4 กม. ตามตัวเลขที่ต่างกันข้างบน แล้วสิมวัดโพธารามราว 10 กม. จากอำเภอนาดูน ถ้ามาช่วงอาทิตย์ให้ดูพระธาตุและกู่ แล้วเก็บพิพิธภัณฑ์ไว้วันอื่น

เรื่องควรระวัง

สำนักงานพระพุทธศาสนาและ Thai Holiday Guide ไม่ตรงกันเรื่องเวลา ในช่วงมาฆบูชาลานพระธาตุแน่นตามข่าวจังหวัดที่เขียนว่ามีพุทธศาสนิกชนร่วมงานอย่างคับคั่ง Thai Holiday Guide เตือนว่าลานพระธาตุแทบไม่มีร่มบัง ควรเตรียมน้ำและหมวกในเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม และแต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าก่อนขึ้นฐานองค์พระธาตุ ไม่มีแหล่งทางการที่เราอ่านได้เรื่องกฎการถ่ายภาพในสิมหรือพิพิธภัณฑ์

สิ่งที่เรายังไม่ยืนยัน (ยังไม่ยืนยัน)

• ค่าเข้าและเวลาเปิดจริงของพระธาตุนาดูน (06.00-18.00 หรือ 08:00-17:00) ยังไม่ยืนยัน
• ค่าเข้าของพิพิธภัณฑ์นครจัมปาศรี และว่ายังเปิดจันทร์-เสาร์ 08.00-16.00 ตาม CBT หรือไม่ ยังไม่ยืนยัน
• เวลาเปิดและค่าเข้าของกู่สันตรัตน์ และของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นกู่สันตรัตน์ ยังไม่ยืนยัน
• ระยะจริงจากกู่สันตรัตน์ถึงพระธาตุ (2.25 หรือ 4 กม.) ยังไม่ยืนยัน
• ปีสร้างวัดโพธาราม (2343 หรือรัชกาลที่ 3) และเวลาเปิดสิม ยังไม่ยืนยัน
• ว่าที่พักในบ้านอีสานของวลัยรุกขเวชยังรับแขกหรือไม่ ยังไม่ยืนยัน
• วันงานนมัสการพระบรมธาตุนาดูนปี 2570 ยังไม่ยืนยัน
• รถสาธารณะไปนาดูนและจุดย่อย ไม่พบ

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.