กู่ขอมมหาสารคาม กู่บ้านเขวา กู่สุนทราราม กู่บ้านแดง

มหาสารคามมีกู่ขอมหรือโบราณสถานศิลาแลงกระจายอยู่ตามหมู่บ้านหลายแห่ง ตัวที่ดังที่สุดคือกู่สันตรัตน์ที่นาดูน ซึ่งอยู่ในหน้าพระธาตุนาดูนและกู่สันตรัตน์ ส่วนหน้านี้ว่าด้วยกู่อื่นที่เหลือ ได้แก่ กู่มหาธาตุหรือปรางค์กู่บ้านเขวาใกล้ตัวเมือง กู่สุนทรารามที่วัดในวาปีปทุม กู่บ้านแดง และกู่เล็กที่เหลือเพียงเนินหรือซากที่บล็อกส่วนบุคคลเขียนถึง ข้อมูลของกลุ่มหลังบางแห่งมีแหล่งเดียวจึงใส่ไว้ในรายการยังไม่ยืนยัน

เราไม่ได้ไปที่เหล่านี้เอง ข้อมูลมาจากหน้าที่อ่านเมื่อ 19 ต.ค. 2569 สำหรับกู่เล็ก บล็อกที่เราใช้เป็นงานเขียนส่วนบุคคลของนักเขียนต่างชาติที่เขียนตั้งแต่ปี 2561-2564 ไม่ใช่แหล่งทางการ และผู้เขียนเองบอกว่าบางแห่งเขาไปแล้วภาพไม่ดีจึงรอไปใหม่ ภาพรวมจังหวัดอยู่ในคู่มือเที่ยวมหาสารคาม

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

กู่มหาธาตุบ้านเขวา

พุทธศตวรรษที่ 18 ตรงกับศตวรรษที่ 12-13 ของคริสต์ศักราช ซึ่งไม่ขัดกับ "ศตวรรษที่ 13" ของ Thai Holiday Guide ส่วนตัวเลข 4 วากับ 2 วา 2 ศอก เมื่อแปลงเป็นเมตร (1 วาเท่ากับ 2 เมตร) ได้ 8 เมตรและราว 5 เมตร ซึ่งตรงกับ Thai Holiday Guide แสดงว่าสองแหล่งใช้ตัวเลขเดียวกัน ที่เราไม่ยืนยันคือปีขึ้นทะเบียน 1935 (ตรงกับ 2478) และปีบูรณะ 1997-1998 ซึ่งมาจากเว็บบรรณาธิการเท่านั้น เราไม่พบหน้ากรมศิลปากรของกู่นี้

กู่สุนทรารามและความไม่แน่ชัดของรูปทรง

สองแหล่งตรงกันเรื่องปีสร้างพระพุทธรูปที่ครอบ ความสูง 29 เมตรมีแหล่งเดียว และเรื่องอายุ 11-13 ที่ Tim เขียนว่าเป็นคำของกรมศิลปากร เรายังไม่เห็นข้อความนี้ในหน้ากรมศิลปากร จึงถือเป็นคำบอกเล่าที่ยังไม่ยืนยัน

ขนาดโครงการโรงพยาบาลของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7

สองแหล่งไม่ขัดกัน เพียงใช้ตัวเลขกลม Tim เขียนด้วยว่าอาคารที่เหลืออยู่ไม่ใช่โรงพยาบาลเอง ซึ่งสร้างด้วยไม้และวัสดุเน่าเปื่อย แต่เป็นศาสนสถานที่เกี่ยวข้อง

กู่มหาธาตุ หรือปรางค์กู่บ้านเขวา

องค์การบริหารส่วนจังหวัดอธิบายว่ากู่มหาธาตุตั้งที่บ้านเขวา ตำบลเขวา อำเภอเมืองมหาสารคาม คาดว่าสร้างในพุทธศตวรรษที่ 18 เป็นโรคยาศาลของพุทธมหายาน ศิลปะขอมแบบบายน รูปทรงกระโจมสี่เหลี่ยม ก่อด้วยศิลาแลง ภายในกำแพงสี่เหลี่ยมมีปรางค์ประธาน บรรณาลัยหนึ่งหลังทางตะวันออกเฉียงใต้ ซุ้มประตูกลางกำแพงแก้ว ทางเข้าเดียวด้านหน้า อีกสามด้านเป็นประตูหลอก กรอบประตูและทับหลังเป็นหินทราย ประติมากรรมสำคัญที่พบคือรูปเคารพหินทราย 2 องค์ องค์หนึ่งเป็นพระไภษัชยคุรุไวฑูรยประภาตถาคต พระพุทธเจ้าบรมครูแห่งการแพทย์ ประทับขัดสมาธิ ประนมมือ และถือสังข์ ตามข้อความของ อบจ. ที่เราอ่านได้ส่วนหนึ่ง

Thai Holiday Guide เล่าว่าที่นี่เป็นปรางค์ศิลาแลงหอเดียว ไม่ใช่ปราสาทกว้างขวาง มีผู้มาเยี่ยมน้อย ขุดพบรูปหินทรายสองรูป และมีแผ่นข้อมูลที่บอกว่าจารึกสันสกฤตยังอ่านได้ที่หอกลาง ข้อความนี้ไม่อยู่ในหน้า อบจ. จึงไม่ยืนยัน บล็อก Tim's Thailand เห็นด้วยกับลักษณะการสร้างโรงพยาบาลที่เป็นแบบมาตรฐาน คือปรางค์ทิศตะวันออก บรรณาลัยทางตะวันออกเฉียงใต้ กำแพงมีโคปุระทิศตะวันออก และสระน้ำขั้นบันไดทางตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งตรงกับโครงสร้างที่ อบจ.เขียนถึงกู่สันตรัตน์ด้วย

ข้อเสนอของเรา (ไม่ใช่ประกาศ) คือไปตอนบ่ายแก่ เพราะ Thai Holiday Guide แนะนำว่าแสงต่ำช่วยให้เห็นผิวศิลาแลง ใส่รองเท้าหุ้มส้น เพราะพื้นเป็นศิลาแลงและหญ้าไม่เรียบ และอย่าปีนขึ้นแนวกำแพง

กู่สุนทราราม ที่วาปีปทุม

วิกิพีเดียไทยบอกว่าวัดกู่สุนทราราม หรือวัดกู่สนาม ตั้งอยู่ตำบลเสือโก้ก อำเภอวาปีปทุม ตั้งวัดปี 2387 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา 26 ส.ค. 2558 เดิมมีวัดบ้านสนามและวัดกู่สนาม แล้วรวมเป็นวัดกู่สุนทราราม โบราณสถานศิลาแลงในวัดล้อมด้วยกำแพงแก้วศิลาแลง เคยมีคูน้ำรูปเกือกม้าอีกชั้น แต่ปัจจุบันไม่เห็นแล้ว ส่วนโบราณสถานภายในกำแพงเข้าใจว่าเป็นปราสาทศิลาแลงตามรูปแบบเขมร แต่ระบุรูปทรงไม่ได้เพราะมีพระพุทธรูปปูนปั้นองค์ใหญ่ครอบไว้ตั้งแต่ปี 2499 แนวกำแพงอยู่ในสภาพค่อนข้างดีและซ่อมปิดส่วนบนด้วยปูนโค้ง

Tim's Thailand เขียนว่ากำแพงศิลาแลงเกือบครบ ซึ่งในไทยไม่บ่อยนัก มีปูนเสริมช่องว่างบางจุด พระพุทธรูปสูง 29 เมตรสร้างครอบหอคอยที่ล้มลง และมีซุ้มประตูทรงวัดไทยสมัยใหม่แทนโคปุระตะวันออก คูน้ำรูปตัวยูถูกถมจนหมด เขาเขียนว่าชื่ออื่นคือกู่บ้านสนาม ที่ตั้งตรงกับวิกิพีเดียไทย ภาพประกอบหน้านี้เป็นภาพพระพุทธรูปองค์ใหญ่ในวัดนี้ตามคำอธิบายหมวดภาพบน Commons

เราไม่พบเวลาเปิดหรือกฎการเข้าวัด เป็นวัดที่ใช้งานจริง ควรแต่งกายสุภาพและขออนุญาตก่อนถ่ายภาพภายใน

กู่บ้านแดง

อบจ.มหาสารคามลงที่ตั้งของกู่บ้านแดงว่าบ้านแดง ตำบลหนองแสง อำเภอวาปีปทุม เท่านั้น บล็อก Tim's Thailand เขียนว่าเป็นศาสนสถานมหายานขนาดเล็กที่ดูเหมือนอยู่ในรัชกาลชัยวรมันที่ 7 ต้นศตวรรษที่ 13 สิ่งที่เหลือคือปราสาทสามหอคอยบนฐานเดียว ไม่มียอดทั้งหมด หอกลางยังใช้เป็นที่บูชา โยนีและพระพุทธรูปเป็นของสร้างใหม่ ทับหลังแบบบายนที่ประตูหอกลางเป็นของจำลอง ต้นฉบับที่งดงามกว่าอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติขอนแก่น ส่วนทับหลังทิศเหนือยังเป็นของเดิม ผู้เขียนบอกว่ากู่นี้อยู่ติดถนนใหญ่ จึงเสียบรรยากาศ ข้อมูลนี้มีแหล่งเดียว เราจึงถือเป็นข้อมูลยังไม่ยืนยัน

กู่เล็กที่ข้อมูลมีแหล่งเดียว

ตารางต่อไปนี้ไม่ใช่รายการที่เราตรวจกับทางการ ข้อมูลมาจากบล็อก Tim's Thailand ซึ่งเป็นงานส่วนบุคคลและเขียนตั้งแต่ปี 2561-2564 สถานะปัจจุบันอาจเปลี่ยน

เราไม่พบแหล่งอื่นที่ยืนยันที่ตั้งและสถานะเปิดของทั้งห้าแห่ง จึงไม่ใส่เวลาเปิดหรือวิธีเดินทางรายแห่ง ถ้าจะไป ควรถามพระหรือกำนันในหมู่บ้านก่อน เพราะหลายแห่งเป็นพื้นที่วัดหรือศาลของหมู่บ้าน

กู่เหล่านี้เหมือนกันตรงไหน

Tim's Thailand อธิบายว่าอโรคยศาลาของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 มีผังมาตรฐานเดียวกันหมด คือปรางค์หอเดียวหันทิศตะวันออก บรรณาลัยทางตะวันออกเฉียงใต้ ล้อมด้วยกำแพงที่มีโคปุระทิศตะวันออกเดียว และสระน้ำขั้นบันไดทางตะวันออกเฉียงเหนือ สิ่งก่อสร้างที่ยังเหลือเป็นเพียงศาสนสถานที่เกี่ยวข้อง ตัวโรงพยาบาลเป็นไม้และวัสดุเน่าเปื่อยที่หายไปแล้ว ชื่อ "กุฏิฤๅษี" ที่ชาวบ้านใช้เรียกอโรคยศาลาหลายแห่งไม่มีหลักฐานว่าเคยเป็นกุฏิ ข้อนี้ตรงกับผังของกู่สันตรัตน์ที่กรมศิลปากรสำนักที่ 10 บรรยาย (ปรางค์ประธาน บรรณาลัย โคปุระ กำแพงแก้ว สระน้ำ) และกู่มหาธาตุที่ อบจ.บรรยาย เราจึงเชื่อว่าสองแห่งนี้เป็นอโรคยศาลาตามที่แหล่งเรียกว่าโรคยาศาล

เดินทางไปกู่ขอม

เราไม่พบรถประจำทางหรือรถตู้ไปกู่ใดในหน้านี้ กู่มหาธาตุบ้านเขวาอยู่ใกล้ตัวเมืองที่สุด Thai Holiday Guide บอกว่าใช้เวลาขับราว 20 นาที ตัวอื่นอยู่ในอำเภอวาปีปทุม กันทรวิชัย บรบือ และโกสุมพิสัย ซึ่งเราไม่พบระยะทางจากแหล่งทางการ ข้อเสนอของเราคือเช่ารถหรือเหมารถครึ่งวัน เลือกกู่มหาธาตุกับกู่ในอำเภอวาปีปทุม (กู่สุนทราราม กู่บ้านแดง) ซึ่งอำเภอนี้อยู่บนเส้นทางทางหลวง 2040 ที่ผ่านก่อนเลี้ยวเข้า 2045 ไปนาดูนตามสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด แล้วต่อไปพระธาตุนาดูน ดูหน้าเดินทางไปมหาสารคาม

ฤดูและข้อควรระวัง

กู่ส่วนใหญ่เป็นลานโล่งไม่มีร่มบัง Thai Holiday Guide เตือนว่าพื้นไม่เรียบและแดดร้อนในช่วงกลางวัน ข้อเสนอของเราคือเที่ยวช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ใส่รองเท้าปิดนิ้ว เตรียมน้ำ และอย่าปีนกำแพงหรือเนินศิลาแลงเพราะหลายแห่งเป็นซากที่ไม่มั่นคง บางแห่งเป็นศาลหมู่บ้านที่ชาวบ้านยังถือว่าศักดิ์สิทธิ์ ตามที่ Tim เขียนถึงพระลานชัย

สิ่งที่เรายังไม่ยืนยัน (ยังไม่ยืนยัน)

• ค่าเข้าและเวลาเปิดของกู่ทุกแห่งในหน้านี้ ยังไม่ยืนยัน
• ปีขึ้นทะเบียนกู่มหาธาตุ (ปี 1935 ของ Thai Holiday Guide) และปีบูรณะ 1997-1998 ยังไม่ยืนยันกับกรมศิลปากร
• ความสูง 29 เมตรของพระพุทธรูปที่กู่สุนทราราม และถ้อยคำอายุที่ว่าเป็นของกรมศิลปากร ยังไม่ยืนยัน
• รายละเอียดกู่บ้านแดง กู่คูขาด กู่บัวมาศ กู่มิถิลา กู่สัมพันธ์ค่า และพระลานชัย ยังไม่ยืนยัน (แหล่งเดียวเป็นบล็อก)
• สถานะปัจจุบันของกู่ขอมเล็กที่บล็อกกล่าวถึงเมื่อปี 2561-2564 ยังไม่ยืนยัน
• รถสาธารณะไปทุกแห่ง ยังไม่ยืนยัน (ไม่พบ)

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.