เมืองฟ้าแดดสงยางเป็นเมืองโบราณที่ใหญ่ที่สุดของกาฬสินธุ์ และเป็นเหตุผลที่คนที่สนใจประวัติศาสตร์อีสานมาถึงอำเภอกมลาไสย เมืองมีคูน้ำคันดินสองชั้นกลางทุ่งริมแม่น้ำปาว พระธาตุยาคูซึ่งเป็นอิฐก้อนใหญ่ไม่สอปูนตั้งอยู่กลางทุ่งหญ้า และมีใบเสมาหินทรายสลักภาพเล่าเรื่องพระพุทธประวัติจำนวนมาก หน้านี้เป็นหน้าเดียวที่อธิบายสถานที่ ตัวเลขขนาดที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน และสิ่งที่เรายืนยันเรื่องค่าเข้าและเวลาเปิดไม่ได้ ภาพรวมจังหวัดอยู่ในคู่มือเที่ยวกาฬสินธุ์
เราไม่ได้ไปที่เมืองโบราณเอง ข้อมูลอ่านจากหน้าเว็บเมื่อ 19 ต.ค. 2569 เราไม่พบหน้าของกรมศิลปากรที่ลงค่าเข้า เวลาเปิด หรือเบอร์โทรเฉพาะของโบราณสถานแห่งนี้ มีเพียงหน้าของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด ซึ่งเป็นหน่วยงานของกรมศิลปากรที่เราพบว่าเคยลงข่าวพิธีที่พระธาตุยาคู จึงไม่ทราบว่าหน่วยงานใดดูแลโบราณสถานนี้ในแต่ละวัน ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ในหน้านี้มาจากวิกิพีเดียซึ่งไม่ใช่แหล่งทางการ เราจึงแสดงที่มาไว้ทุกบรรทัด
ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้
| เรื่อง | ที่เราพบ | แหล่งและสถานะ |
|---|---|---|
| ที่ตั้ง | บ้านเสมา ต.หนองแปน อ.กมลาไสย จ.กาฬสินธุ์ พิกัดพระธาตุยาคูราว 16.319 เหนือ 103.520 ตะวันออก | วิกิพีเดียไทย ไม่ใช่แหล่งทางการ |
| ระยะจากตัวเมือง | กมลาไสยห่างตัวจังหวัด 12 กม. | วิกิพีเดียไทย ตารางระยะทาง ระยะถึงเมืองโบราณอาจต่างเล็กน้อย |
| ขึ้นทะเบียน | เมืองโบราณฟ้าแดดสงยาง 27 ก.ย. 2478 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 53 ตอน 34 | วิกิพีเดียไทย อ้างข้อมูลกรมศิลปากร ยังไม่ยืนยันกับราชกิจจาฯ |
| ผังเมือง | รูปไข่ขยายไปทางใต้และตะวันออกจนค่อนข้างเหลี่ยม กว้าง 1,000 เมตร ยาว 1,800 เมตร คูน้ำคันดิน 2 ชั้น คันดินสูง 2-3 เมตร สูงจากระดับน้ำทะเลราว 120 เมตร | วิกิพีเดียไทย |
| ที่อยู่อาศัย | คนอยู่อาศัยตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 3 (ราว 2,200 ปีก่อน) 5 ระยะ รุ่งเรืองที่สุดสมัยทวารวดี พุทธศตวรรษที่ 12-16 ประชากรราว 3,000 คน | วิกิพีเดียไทย |
| ค่าเข้า | ไม่พบ | ยังไม่ยืนยัน |
| เวลาเปิด | ไม่พบ | ยังไม่ยืนยัน |
| ผู้ดูแลโบราณสถาน | ไม่พบหน้าทางการที่ระบุชัด พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด (โทร 043 514 456 ต่อ 101 ตามหน้ากรมศิลปากร) เคยลงข่าวงานที่พระธาตุยาคู | ยังไม่ยืนยันว่าเป็นหน่วยที่รับผิดชอบ |
ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน
ขนาดของเมือง
| แหล่ง | ตัวเลข | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| วิกิพีเดียไทย | ประมาณ 910 ไร่ 3 งาน 75 ตารางวา | คำนวณได้ราว 146 เฮกตาร์ (1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร) |
| วิกิพีเดียอังกฤษ ในคู่มือจังหวัดของเรา | ราว 171 เฮกตาร์ | ต่างจากฝั่งไทยราว 25 เฮกตาร์ เราไม่ทราบว่าใครวัดเขตต่างกัน |
| วิกิท่องเที่ยว | ล้อมด้วยคันดินยาวราว 5 กิโลเมตร | น่าจะเป็นความยาวคันดินรอบเมือง ไม่ใช่ขนาดพื้นที่ |
เมืองโบราณมีขนาดค่อนข้างใหญ่ ถ้าไปแบบถ่ายรูปและดูพระธาตุยาคูกับใบเสมาที่วัด คงใช้เวลาไม่นาน แต่ถ้าตั้งใจเดินดูแนวคูเมือง ควรเผื่อเวลาและน้ำ เรายังไม่พบข้อมูลทางการว่าเดินได้รอบเมืองหรือไม่
จำนวนใบเสมาและอายุ
| เรื่อง | ฝั่ง A | ฝั่ง B |
|---|---|---|
| จำนวนใบเสมาที่ขึ้นทะเบียน | 130 แผ่นกับกรมศิลปากร (วิกิพีเดียไทย ในคู่มือจังหวัดของเรา) | มากกว่า 170 แผ่น พร้อมอุโบสถ (วิกิพีเดียอังกฤษ) |
| ใบเสมาแบบเล่าเรื่อง | วิกิพีเดียไทยว่าเป็นประติมากรรมเด่นที่สุดของทวารวดีอีสาน | วิกิพีเดียอังกฤษเขียนว่าเมืองนี้มี 15 แผ่นที่เป็นภาพเล่าเรื่อง |
| อายุของใบเสมา | วิกิพีเดียไทยจัดอยู่ในสมัยทวารวดี พุทธศตวรรษที่ 12-16 | วิกิพีเดียอังกฤษระบุว่าการกำหนดอายุยังเป็นข้อถกเถียง ชุดแรกราว ค.ศ. 600-750 ที่เมืองนี้ราวศตวรรษที่ 9 และบางแผ่นศตวรรษที่ 10 |
| อายุพระธาตุยาคู | พุทธศตวรรษที่ 12-16 (วิกิพีเดียไทย) | วิกิพีเดียอังกฤษ ศตวรรษที่ 7-11 ตามคำบรรยายภาพ |
| ผู้ก่อตั้งตามตำนาน | ไม่พบในหน้าภาษาไทยที่อ่าน | ตำนานให้เจ้าฟ้างุ้มตั้ง ค.ศ. 621 แต่หลักฐานการอยู่อาศัยเก่าที่สุดเป็นยุคเหล็ก (วิกิพีเดียอังกฤษ) |
แหล่งทั้งสองใช้วิธีนับและช่วงเวลาที่ต่างกัน เราจึงไม่เลือกตัวเลขเดียว และไม่ได้ตรวจกับบัญชีใบเสมาของกรมศิลปากรเอง ถ้าต้องการอ้างตัวเลขในงานเขียน ให้ขอข้อมูลจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ดโดยตรง
เจดีย์และตำนานของพระธาตุยาคู
| ประเด็น | เว็บจังหวัด | วิกิพีเดียไทย |
|---|---|---|
| ความหมายของชื่อ | ยาคูเป็นภาษาอีสานหมายถึงพระที่ได้รับความเคารพหรือบวชมานาน เชื่อว่าสร้างบรรจุอัฐิพระผู้ใหญ่ | ชาวบ้านเล่าว่าบรรจุอัฐิพระยาคูง่อม แต่ผลขุดค้นว่าสร้างแต่สมัยทวารวดี |
| สภาพ | สมบูรณ์และใหญ่ที่สุดในเมืองฟ้าแดด เป็นสิ่งเดียวที่ไม่ถูกทำลายหลังเมืองแพ้สงครามต่อเชียงโสม ตามเรื่องเล่า | ฐานสี่เหลี่ยมยกเก็จมีบันไดสี่ด้าน อิฐก้อนใหญ่ไม่สอปูน ด้านบนฐานแปดเหลี่ยมและเจดีย์แบบอยุธยา ซ้อนทับ บูรณะสมัยรัตนโกสินทร์ สูง 15 เมตร กว้าง 16 เมตร |
เรื่องว่าถูกทำลายหรือไม่เป็นเรื่องเล่าของเว็บจังหวัด เราไม่พบหลักฐานทางการที่ยืนยัน เราจึงไม่ใช้เป็นข้อเท็จจริง
สิ่งที่จะได้เห็น
พระธาตุยาคู
วิกิพีเดียไทยอธิบายว่าจากการขุดแต่งของกรมศิลปากร พบฐานเดิมที่ลึกกว่าฐานสถูปปัจจุบันอีกชั้น เป็นผังคล้ายกากบาทย่อมุมสูงจากพื้นล่างราว 1 เมตรเศษ แล้วจึงเป็นฐานที่บูรณะขึ้นใหม่ และที่ฐานเจดีย์ขุดพบใบเสมาสลักเป็นภาพเล่าเรื่องพุทธประวัติปักไว้ ใบเสมาหินทรายอีกแผ่นพบห่างไป 11 เมตรทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือในลักษณะคว่ำหน้า ขนาดของเจดีย์ที่บอกไว้คือสูง 15 เมตร กว้าง 16 เมตร ตามข้อมูลเดียวกัน ส่วนช่วงเวลาที่กรมศิลปากรขุดแต่งและบูรณะ (พ.ศ. 2510-2522) และวันประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานของพระธาตุยาคู (29 พ.ย. 2545) ที่เราลงไว้ในคู่มือจังหวัดมาจากวิกิพีเดียไทยเช่นกัน
เว็บท่องเที่ยวจังหวัดเล่าว่าพระธาตุตั้งอยู่กลางทุ่งหญ้าเขียวขจี และเพิ่งมีการจัดงานวันวิสาขบูชาอย่างยิ่งใหญ่ ส่วนหน้าของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ดมีข่าวพิธีเปิดงานวันมาฆบูชา ชื่องาน มาฆปูรมี ทวารวดีมิ่งหล้า เมืองฟ้าแดดสงยาง ที่โบราณสถานพระธาตุยาคู อำเภอกมลาไสย ลงวันที่ 1 ก.พ. 2563 ซึ่งแสดงว่าพระธาตุเป็นที่จัดพิธีทางศาสนาของท้องถิ่นด้วย ไม่ใช่เพียงโบราณสถานที่ปิดเงียบ
ใบเสมาและจุดอื่นในเมือง
วิกิท่องเที่ยวบอกว่าวัดบ้านก้อม (วัดโพธิ์ชัยเสมาราม) เก็บใบเสมาขนาดใหญ่จำนวนมาก และใบเสมาที่ขุดพบที่ฟ้าแดดสงยางต่างจากที่อื่นเพราะมักสลักเล่าชาดกและพุทธประวัติ ส่วนวัดศรีบุญเรือง (วัดเหนือ) ในตัวเมืองเก็บใบเสมาที่สวยที่สุดแผ่นหนึ่งสลักนางฟ้าบินเหนือปราสาท และกษัตริย์กับราชินีด้านล่าง วิกิพีเดียไทยของอำเภอกมลาไสยแสดงรายการสถานที่ท่องเที่ยวสามแห่ง คือพระธาตุยาคู เมืองฟ้าแดดสงยาง และโนนสาวเอ้ เราไม่ทราบว่าโนนสาวเอ้ในรายการนี้คืออะไร ชื่อคล้ายลานสาวเอ้ในอุทยานแห่งชาติภูพาน (ดูหน้าภูพาน) ซึ่งอยู่คนละที่ ยังไม่ยืนยัน
นอกสถานที่จริง ถ้าต้องการดูของจำลองและป้ายอธิบายก่อน พิพิธภัณฑ์ของดีเมืองกาฬสินธุ์ (หอศิลป์กาฬสินธุ์) ในตัวเมืองมีห้องเมืองฟ้าแดดสงยางที่จำลองพระธาตุยาคูและใบเสมาโบราณตามเว็บท่องเที่ยวจังหวัด ดูรายละเอียดเวลาและเข้าฟรีในหน้าเที่ยวตัวเมืองกาฬสินธุ์ วัด และผ้าแพรวา ใบเสมาบางชิ้นจากฟ้าแดดสงยางยังเก็บอยู่ที่พิพิธภัณฑ์อื่น วิกิพีเดียอังกฤษเขียนว่าใบเสมาภาพนักรบถือดาบบนหลังอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติขอนแก่น เราไม่ได้ตรวจกับพิพิธภัณฑ์ ยังไม่ยืนยัน
วิธีไป
กมลาไสยอยู่ห่างตัวเมืองกาฬสินธุ์ 12 กม. ตามวิกิพีเดียไทย เป็นอำเภอที่อยู่ใกล้ตัวเมืองที่สุดในกลุ่มสถานที่เที่ยวหลักของจังหวัด ระยะถึงพระธาตุยาคูและวัดบ้านก้อมจากตัวอำเภอ เราไม่ได้ตรวจ เส้นทางนั่งรถโดยสารประจำทางเราไม่พบข้อมูลทางการ
| จาก | วิธี | ที่เราตรวจได้ |
|---|---|---|
| ตัวเมืองกาฬสินธุ์ | ขับรถหรือจ้างรถ | ตัวอำเภอ 12 กม. ตามวิกิพีเดียไทย ยังไม่ตรวจเวลาขับ |
| พิพิธภัณฑ์สิรินธร สหัสขันธ์ | ขับรถ | ไม่ได้ตรวจระยะตรงจากสหัสขันธ์ ให้วางแผนผ่านตัวเมือง ดูหน้าพิพิธภัณฑ์ |
| จังหวัดใกล้เคียง | ขับรถผ่านร้อยเอ็ดหรือมหาสารคาม | ยังไม่ตรวจระยะ |
การวางแผน 1 วันที่เราเสนอ คือ เช้าไปกมลาไสย บ่ายกลับเข้าตัวเมืองดูวัดและพิพิธภัณฑ์ แล้วอีกวันไปสหัสขันธ์ ตามแผนในหน้าเดินทางและแผนเที่ยว
ช่วงเวลาที่ควรไป
เป็นโบราณสถานกลางทุ่ง ไม่มีร่มเงาจากอาคารตามภาพที่เราเห็นใน Commons จึงควรไปช่วงเช้าหรือเย็น ถ้าสนใจภาพถ่ายทุ่งหญ้าเขียวที่เว็บจังหวัดพูดถึง น่าจะเป็นฤดูฝน แต่เราไม่พบข้อมูลทางการเรื่องเดือนและไม่พบข้อมูลว่าฝนทำให้ทางเข้าลำบากหรือไม่ ข้อมูลงานตามเทศกาลที่เชื่อมได้คือวันมาฆบูชา (พิธีที่เห็นในปี 2563) และวิสาขบูชา ตามที่แหล่งข้างต้นระบุ ปีนี้ต้องเช็กประกาศจังหวัด
เคล็ดลับก่อนไป
- โทรหรือถามที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ดก่อนว่ามีเวลาเปิดปิดหรือค่าเข้าหรือไม่ เพราะเราไม่พบ
- แต่งกายสุภาพ เพราะพระธาตุยาคูเป็นที่เคารพและใช้จัดพิธีทางศาสนา
- พกน้ำ หมวก และครีมกันแดด เพราะเป็นพื้นที่โล่ง
- ใบเสมาที่เห็นบนพื้นดินเป็นโบราณวัตถุ ห้ามปีนหรือนั่งทับ
- ถ้าสนใจใบเสมาละเอียด ให้ไปดูที่วัดบ้านก้อมและวัดศรีบุญเรืองด้วย แต่เวลาเปิดของวัดเรายังไม่ยืนยัน
สิ่งที่ยังยืนยันไม่ได้
| รายการ | เหตุผล |
|---|---|
| ค่าเข้า | ไม่พบอัตราจากหน่วยงานทางการ |
| เวลาเปิดและวันปิด | ไม่พบเวลาทางการ |
| หน่วยงานที่ดูแลโบราณสถานในแต่ละวัน | หน้าทางการที่อ่านได้เป็นของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด ซึ่งไม่ระบุ |
| ขนาดเมือง 146 หรือ 171 เฮกตาร์ | วิกิพีเดียสองภาษาไม่ตรงกัน |
| จำนวนใบเสมา 130 หรือมากกว่า 170 | วิกิพีเดียสองภาษาไม่ตรงกัน |
| วันขึ้นทะเบียน 27 ก.ย. 2478 | อ้างจากวิกิพีเดียไทย ไม่ได้เปิดราชกิจจาฯ |
| ว่าโนนสาวเอ้ของอำเภอกมลาไสยคืออะไร | ไม่พบคำอธิบาย |
| ประกาศปิดหรือซ่อมแซมปี 2569 | ไม่พบประกาศทางการ |
| บริการรถโดยสารถึงโบราณสถาน | ไม่พบ |
คำถามที่พบบ่อย
เมืองฟ้าแดดสงยางอยู่ที่ไหน
อยู่ที่บ้านเสมา ต.หนองแปน อ.กมลาไสย จ.กาฬสินธุ์ ห่างตัวเมืองกาฬสินธุ์ไปทางอำเภอกมลาไสยราว 12 กม. ตามวิกิพีเดียไทย ระยะถึงเมืองโบราณอาจต่างเล็กน้อย
เมืองฟ้าแดดสงยางเก็บค่าเข้าไหม เปิดกี่โมง
เราไม่พบอัตราค่าเข้าและเวลาเปิดจากหน่วยงานทางการ หน้ากรมศิลปากรที่เราอ่านไม่ลงตัวเลข จึงยังไม่ยืนยัน ให้โทรพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด 043 514 456 ต่อ 101 ตามที่หน้ากรมศิลปากรลงไว้
พระธาตุยาคูสร้างเมื่อไร
วิกิพีเดียไทยกำหนดอายุช่วงพุทธศตวรรษที่ 12-16 จากการขุดค้นของกรมศิลปากร วิกิพีเดียอังกฤษเขียนศตวรรษที่ 7-11 ตามคำบรรยายภาพ และอธิบายว่าส่วนบนเป็นเจดีย์แบบอยุธยาที่สร้างซ้อน เป็นข้อมูลรองที่ไม่ใช่แหล่งทางการ
เมืองฟ้าแดดสงยางใหญ่แค่ไหน
วิกิพีเดียไทยเขียน 910 ไร่ 3 งาน 75 ตารางวา (ราว 146 เฮกตาร์) ผังกว้าง 1,000 เมตร ยาว 1,800 เมตร วิกิพีเดียอังกฤษเขียน 171 เฮกตาร์ ตัวเลขสองฝั่งไม่ตรงกัน
ใบเสมาที่ฟ้าแดดสงยางมีกี่แผ่น
วิกิพีเดียไทยว่า 130 แผ่นขึ้นทะเบียนกับกรมศิลปากร วิกิพีเดียอังกฤษว่ามากกว่า 170 แผ่น และมี 15 แผ่นที่เป็นภาพเล่าเรื่อง เรายังไม่ได้ตรวจกับกรมศิลปากร
ไปฟ้าแดดสงยางแล้วต่อที่ไหนได้
เมืองโบราณอยู่ใกล้ตัวเมือง ต่อวัดกลางและพิพิธภัณฑ์ของดีเมืองกาฬสินธุ์ได้ ดูหน้าตัวเมืองกาฬสินธุ์ หรือไปเขื่อนลำปาวต่อ ดูหน้าเขื่อนลำปาว
ต้องใช้เวลาเที่ยวนานเท่าไร
เราไม่พบข้อมูลทางการ ถ้าดูพระธาตุยาคู ใบเสมา และวัดบ้านก้อมแบบเร็ว น่าจะครึ่งวันรวมการเดินทางจากตัวเมือง เป็นประมาณการของเรา ไม่ใช่ข้อมูลจากแหล่ง
ฟ้าแดดสงยางมีรถประจำทางไปไหม
เราไม่พบผู้ให้บริการรถประจำทางหรือค่าโดยสารที่ตรวจได้ วิกิท่องเที่ยวแนะนำเพียงสามล้อเครื่องและตุ๊กตุ๊กในตัวเมืองให้ตกลงราคาก่อน แนะนำให้เช่ารถหรือจ้างรถ ดูหน้าเดินทาง
แหล่งข้อมูลทางการและอ่านเพิ่มเติม
- เว็บท่องเที่ยวจังหวัดกาฬสินธุ์ รายการพระธาตุยาคู (เว็บภายใต้โดเมน kalasin.go.th จัดทำโดยมหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ ไม่ระบุวันที่ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- เว็บท่องเที่ยวจังหวัดกาฬสินธุ์ รายการพิพิธภัณฑ์ของดีเมืองกาฬสินธุ์ ห้องเมืองฟ้าแดดสงยาง (เว็บเดียวกัน อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- กรมศิลปากร พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด หน้าแรกและประวัติ มีข่าวพิธีมาฆบูชาที่พระธาตุยาคู 1 ก.พ. 2563 (ทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569 ไม่มีค่าเข้าเวลาเปิดของโบราณสถาน)
- กรมศิลปากร พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด ประวัติและบทบาทหน้าที่ ที่อยู่และโทรศัพท์ (ทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- วิกิพีเดียภาษาไทย ฟ้าแดดสงยาง (ไม่ใช่แหล่งทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- วิกิพีเดียภาษาไทย พระธาตุยาคู (ไม่ใช่แหล่งทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- วิกิพีเดียภาษาไทย อำเภอกมลาไสย (ไม่ใช่แหล่งทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- วิกิพีเดียภาษาไทย จังหวัดกาฬสินธุ์ ตารางระยะทางจากตัวจังหวัด (ไม่ใช่แหล่งทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ Mueang Fa Daet Song Yang (ไม่ใช่แหล่งทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
- วิกิท่องเที่ยว Kalasin (Wikivoyage) รายการเมืองฟ้าแดดสงยางและวัดบ้านก้อม (ไม่ใช่แหล่งทางการ อ่านตรง 19 ต.ค. 2569)
ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.
