ปราสาทพนมรุ้ง เมืองต่ำ ค่าเข้า 20/100 บาท เวลาเปิด เดินทาง

พนมรุ้งเป็นปราสาทหินที่คนมักนึกถึงเป็นอย่างแรกเมื่อพูดถึงบุรีรัมย์ ตั้งอยู่บนยอดภูเขาไฟที่ดับแล้ว มีทางเดินราชรถยาวราว 160 เมตร สะพานนาคและบันไดห้าชั้น ส่วนปราสาทเมืองต่ำอยู่ที่ราบเชิงเขา ห่างกันราว 6 กิโลเมตรตามที่หัวหน้าอุทยานบอกสื่อ ทั้งสองแห่งอยู่ในความดูแลของอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งของกรมศิลปากร จึงขายบัตรรวมได้ หน้านี้รวมค่าเข้า เวลาเปิด ทางไป และข้อมูลโบราณสถานที่กรมศิลปากรลงไว้เอง แล้วแยกให้เห็นว่าตรงไหนที่แหล่งอื่นเขียนไม่ตรงกัน

เราไม่ได้ไปที่ปราสาทเอง ข้อมูลทั้งหมดอ่านจากหน้าเว็บเมื่อวันที่ 19 ต.ค. 2569 หน้าทางการของกรมศิลปากรที่อ่านได้ไม่ระบุวันที่เผยแพร่ ส่วนหน้า TAT เปิดเองไม่ได้ จึงอ้างผลที่ทีมค้นคว้าของเราอ่านในเบราว์เซอร์จริงเมื่อ 17 ต.ค. 2569 ปราสาทอยู่ในอำเภอที่ไม่ใช่แนวชายแดนโดยตรง แต่จังหวัดบุรีรัมย์มีอำเภอติดชายแดนกัมพูชา จึงมีหัวข้อสถานะล่าสุดอยู่ข้างล่าง ภาพรวมจังหวัดอยู่ที่หน้าแรกบุรีรัมย์ และคู่มือเปรียบเทียบพนมรุ้งกับพิมายอยู่ที่พนมรุ้งและพิมาย

สถานะล่าสุด ตรวจ 19 ต.ค. 2569

ข้อความนี้ไม่ได้ชวนให้ไปหรือไม่ไป เพียงบอกสิ่งที่เราอ่านได้ ถ้าเดินทางช่วงที่ข่าวชายแดนตึงเครียด ให้ตรวจประกาศของกรมศิลปากร จังหวัดบุรีรัมย์ และคำแนะนำของสถานทูตประเทศคุณก่อนออกเดินทาง และไม่เข้าพื้นที่ที่เจ้าหน้าที่ห้ามเข้า รายการโบราณสถานติดชายแดนของจังหวัดอยู่ที่เตาโบราณบ้านกรวดและสถานะชายแดน

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

ค่าเข้าชมตามกรมศิลปากร

หน้าบริการของกรมศิลปากรแบ่งอัตราตามสัญชาติและแบ่งเป็นบัตรปลีกกับบัตรรวม ตัวเลขเป็นบาทต่อคน

หน้านี้ไม่เขียนว่าบัตรรวมครอบคลุมสองแห่งชัด ๆ แต่ตัวเลขบัตรรวมของพนมรุ้ง (30 และ 150) ต่ำกว่าผลบวกของบัตรปลีกสองแห่ง (40 และ 200) และคู่มือพนมรุ้งและพิมายของเราตีความว่าเป็นบัตรรวมกับเมืองต่ำ ถ้าตั้งใจไปทั้งสองแห่ง ให้ถามที่ช่องขายบัตรว่าเป็นบัตรรวมหรือไม่

ค่ายานพาหนะที่นำเข้าไปในเขตโบราณสถานเฉพาะกรณีเข้าประตู 3 ด้านหลังปราสาทพนมรุ้ง

ผู้ที่ไม่ต้องเสียค่าเข้าตามหน้าเดียวกัน ได้แก่ ภิกษุ สามเณร นักบวช นักเรียน นิสิต นักศึกษาในเครื่องแบบหรือแสดงบัตร หมู่คณะสถานศึกษาพร้อมครูอาจารย์ คนพิการและผู้ด้อยโอกาส ผู้ที่อธิบดีเชิญ เจ้าหน้าที่ตามกฎหมายโบราณสถาน ทหารผ่านศึกที่แสดงบัตร ผู้สูงอายุเกินหกสิบปีที่มีสัญชาติไทยและแสดงบัตรประชาชน และสมาชิกสภาการโบราณสถานหรือพิพิธภัณฑ์ระหว่างประเทศที่แสดงบัตร รวมถึงสมาชิกอาสาสมัครดูแลมรดกศิลปวัฒนธรรมที่แสดงบัตร โปรดสังเกตว่าข้อยกเว้นผู้สูงอายุเขียนเฉพาะสัญชาติไทย

ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

ค่าเข้าพนมรุ้ง

เราเลือกถือตัวเลขของกรมศิลปากรเป็นหลักเพราะเป็นหน่วยงานที่เก็บค่าเข้าเอง ส่วนเลข 200 และ 120 บนเว็บ TAT อาจเป็นข้อมูลเก่าหรืออัตราเดิม วิธีกันพลาดคือพกเงินสดอย่างน้อย 200 บาทต่อคนต่างชาติที่ตั้งใจเข้าทั้งสองแห่ง ถ้าเก็บน้อยกว่าก็ได้เงินทอน

อายุและผู้สร้างตัวปราสาทประธาน

สรุปที่ปลอดภัยคือปราสาทหินทรายตอนหลังสร้างราวพุทธศตวรรษที่ 17 หรือศตวรรษที่ 12 ตามคำของกรมศิลปากรและวิกิพีเดียอังกฤษ แต่ชื่อกษัตริย์หรือผู้ดำเนินการแต่ละแหล่งเขียนต่างกัน เราไม่ได้อ่านจารึกเอง ผู้ที่ต้องอ้างอิงในงานเขียนควรอ้างคำของกรมศิลปากรโดยตรง

วันแสงอาทิตย์ลอดประตู 15 ช่อง

วันที่ขยับกันหนึ่งวันระหว่างแหล่ง และไทยรัฐรายงานด้วยว่าเมื่อ 5 เม.ย. 2568 มีนักท่องเที่ยวกว่า 200 คนขึ้นไปรอตั้งแต่ 05.30 น. แต่เมฆและฝนทำให้เห็นแสงไม่เต็มดวง ตามคำของหัวหน้าอุทยานในปีนั้น แสดงว่าแม้วันตรงก็ไม่แน่ว่าจะเห็น ไม่มีแหล่งทางการที่เราอ่านได้ยืนยันตารางปีหน้า ยังไม่ยืนยัน

ตัวเลขอื่นที่ไม่ตรงกัน

กรณีระยะทาง ตัวเลขทั้งหมดอยู่ในช่วง 65 ถึง 77 กม. เพราะเส้นทางต่างกัน ให้คาดเวลาขับราวหนึ่งชั่วโมงครึ่งโดยประมาณ ซึ่งเป็นการคำนวณของเราเอง ไม่ใช่ตัวเลขจากแหล่งที่อ้าง

พนมรุ้ง เดินตามลำดับแกน

กรมศิลปากรเขียนว่าปราสาทหินพนมรุ้งสร้างในศาสนาฮินดูลัทธิไศวนิกาย วางผังตามคติภูมิจักรวาล โดยปราสาทประธานเปรียบเป็นเขาไกรลาสวิมานของพระศิวะ ชุมชนโบราณรอบเขามีมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 15 และมีสิ่งก่อสร้างสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 (พ.ศ. 1724-1762) ได้แก่ บรรณาลัย พลับพลา อโรคยาศาล และธรรมศาลาที่เชิงเขา ต่อมาเมื่อขอมเสื่อมอำนาจ สถานที่เปลี่ยนจากศาสนสถานไศวนิกายเป็นวัดพุทธมหายาน ลำดับที่เดินจริงตามที่วิกิพีเดียทั้งสองภาษาและกรมศิลปากรบรรยายคือ

1. ลานจอดและบันไดสามชั้นด้านหน้า ถึงชานกากบาทแรกที่เห็นปราสาทเป็นครั้งแรก ทางขวามือคือพลับพลาหรือโรงช้างเผือกที่เชื่อว่าเป็นที่เปลื้องเครื่องทรงก่อนประกอบพิธี
2. ทางเดินราชรถ ปูศิลาแลง ยาวราว 160 เมตร สองข้างมีเสานางเรียงปลายบัวตูมข้างละ 35 ต้นตามวิกิพีเดียไทย รวม 70 ต้นตามวิกิพีเดียอังกฤษ
3. สะพานนาคแรก ราวสะพานเป็นพญานาคห้าเศียรหันสี่ทิศ สร้างราวศตวรรษที่ 12 ตามวิกิพีเดียอังกฤษ ความเชื่อว่าเป็นทางเชื่อมโลกมนุษย์กับสวรรค์
4. บันไดห้าชั้นขึ้นสู่ชานบนที่มีสระเล็กสี่สระ แล้วถึงสะพานนาคที่สองซึ่งเล็กกว่า กลางสะพานมีรอยสลักดอกบัวแปดกลีบ
5. ระเบียงคดนอกและใน ระเบียงนอกเดิมน่าจะเป็นโครงไม้มุงกระเบื้อง เหลือเพียงพื้นศิลาแลง ระเบียงในเป็นห้องยาวแคบรอบลานปราสาท
6. สะพานนาคที่สามเล็กที่สุด แล้วเข้าสู่ปราสาทประธาน ผ่านมณฑปและมุขมาถึงเรือนธาตุ ห้องครรภคฤหะเดิมประดิษฐานศิวลึงค์ ปัจจุบันเหลือท่อโสมสูตรรับน้ำสรง

ปราสาทบริวารในลานมีปราสาทอิฐสองหลังทางตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งเหลือเพียงฐาน ปรางค์น้อยทางตะวันตกเฉียงใต้ทางเข้าด้านตะวันออกเพียงด้านเดียว และบรรณาลัยสองหลังทางตะวันออกเฉียงใต้และตะวันออกเฉียงเหนือของปราสาทประธาน ซึ่งวิกิพีเดียอังกฤษกำหนดอายุราวศตวรรษที่ 13

ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์

ทับหลังเหนือประตูด้านตะวันออกของปราสาทประธานเป็นภาพพระวิษณุบรรทมบนพญานาคหรือที่ไทยเรียกว่านารายณ์บรรทมสินธุ์ วิกิพีเดียอังกฤษเล่าว่าทับหลังนี้ถูกขโมยออกจากปราสาทในทศวรรษ 1960 พิพิธภัณฑ์ศิลปะแห่งชิคาโกซื้อไว้ในปี 1967 และจัดแสดงกว่ายี่สิบปีด้วยชื่อ Birth of Brahma with Reclining Vishnu on a Makara เมื่อปี 1988 การบูรณะใกล้เสร็จ ประเทศไทยเรียกร้องคืน พิพิธภัณฑ์ตกลงส่งคืนโดยมีเงินบริจาคจากมูลนิธิ Elizabeth F. Cheney ทับหลังเดินทางถึงไทยวันที่ 10 พ.ย. และถูกยกกลับตำแหน่งเดิมวันที่ 7 ธ.ค. 1988 ซึ่งถือเป็นวันเสร็จการบูรณะ หน้าวิกิพีเดียไทยสรุปว่าถูกขโมยราวปี 2503 ตรงกับ 1960 ของข้อความอังกฤษ สิ่งที่ควรดูอีกคือหน้าบันและทับหลังรูปศิวนาฏราช ภาพพระรามหรือพระกฤษณะ และโคนนทิที่เคยอยู่ใกล้ศิวลึงค์

วิกิพีเดียไทยบันทึกด้วยว่าคืนวันที่ 19 พ.ค. 2551 มีคนร้ายทุบทำลายรูปปั้นทวารบาลและสัตว์พาหนะ รวมทั้งเคลื่อนย้ายศิวลึงค์ ข้อความนี้ไม่มีในหน้าทางการที่เราอ่าน จึงให้ถือเป็นข้อมูลจากสารานุกรมเปิด

ปราสาทเมืองต่ำ

กรมศิลปากรบรรยายว่าปราสาทเมืองต่ำอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของเขาพนมรุ้ง เป็นเทวสถานไศวนิกาย สร้างราวครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 16 ด้วยวัสดุสามอย่างคือหินทราย อิฐ และศิลาแลง ผังสี่เหลี่ยมราว 120 x 127 เมตร มีกลุ่มปราสาทอิฐ 5 หลังบนฐานเดียวกัน หน้ามีบรรณาลัย 2 หลัง ล้อมด้วยระเบียงคด สระน้ำ 4 สระ และกำแพงแก้วชั้นนอก วิกิพีเดียอังกฤษเห็นตรงกันว่าเป็นวิหารฮินดูแบบเกลียงผสมบาปวน และเขียนว่าสระระหว่างระเบียงชั้นในกับชั้นนอก รวมทั้งปราสาทประธานที่ไม่ได้ตั้งบนฐานยกสูง เป็นลักษณะที่ไม่ธรรมดา

วิกิพีเดียไทย หน้าอำเภอประโคนชัย ให้รายละเอียดผังว่าปรางค์อิฐ 5 องค์เรียงเป็นสองแถวตามแนวเหนือใต้ แถวหน้า 3 องค์ แถวหลัง 2 องค์ตั้งอยู่ระหว่างช่องของแถวหน้า ทำให้มองเห็นครบทั้งห้าองค์พร้อมกัน ซึ่งต่างจากปราสาทแห่งอื่นที่มักมีองค์ใหญ่ตรงกลางล้อมด้วยองค์เล็กสี่มุม ปรางค์ประธานเหลือแต่ฐาน ผนังสี่เหลี่ยมย่อมุม 7 x 7 เมตร ส่วนหน้าบันที่ขุดพบเป็นรูปพระอินทร์ประทับบนช้างเอราวัณสามเศียร ศิลปะบาปวนราวครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 16 มีสระกรุศิลาแลงสี่ทิศ มุมสระมีนาคห้าเศียรทอดยาวรอบขอบ บทความเดียวกันระบุว่าบูรณะ พ.ศ. 2531 เสร็จ พ.ศ. 2539 และเปิดอย่างเป็นทางการ 10 พ.ย. 2540 ส่วนวิกิพีเดียอังกฤษเขียนว่าปรางค์ทุกองค์ยกเว้นองค์ประธานได้รับการบูรณะแล้ว ซึ่งสอดคล้องกัน

สิ่งที่ควรหยุดดูที่เมืองต่ำมีสามอย่าง อย่างแรกคือสระสี่เหลี่ยมที่ล้อมระเบียงคด ซึ่งวิกิพีเดียอังกฤษและกรมศิลปากรต่างพูดถึง อย่างที่สองคือทับหลังกาลที่โดดเด่น วิกิพีเดียอังกฤษบอกว่ากาลเป็นเครื่องช่วยกำหนดอายุที่ดีที่สุด แต่การผสมสองศิลปะทำให้กำหนดอายุแม่นไม่ได้ และทับหลังหลายชิ้นที่โคปุระด้านนอกยังสลักไม่เสร็จ อย่างที่สามคือทับหลังรูปพระกฤษณะต่อสู้กับกาลิยะเหนือประตูโคปุระตะวันออกชั้นนอก ตามคำบรรยายภาพบน Wikimedia Commons ซึ่งเรานำมาใช้เป็นภาพประกอบเพราะเป็นภาพที่มีคำอธิบายชัดเจน

โบราณสถานรอบ ๆ ที่กรมศิลปากรลงในรายการเดียวกัน

หน้าโบราณสถานของอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งลงรายการไว้เจ็ดแห่ง ซึ่งช่วยให้เห็นว่าพนมรุ้งกับเมืองต่ำเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์เดียวกัน คือชุมชนบนเส้นทางจากพระนครไปพิมาย ตามที่หน้าประวัติเขียนไว้

รายละเอียดการเข้าชมกลุ่มปราสาทเล็กเหล่านี้ รวมถึงปราสาทเขาปลายบัด ปราสาทหนองหงส์ และกู่สวนแตง อยู่ที่หน้าปราสาทขอมรอบพนมรุ้งและปลายบัด

งานขึ้นเขาพนมรุ้ง และปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์

วิกิพีเดียไทยเล่าว่างานประเพณีขึ้นเขาพนมรุ้งจัดช่วงวันเพ็ญเดือนห้า ราวเดือนเมษายน เริ่มครั้งแรกในปี พ.ศ. 2485 ไทยรัฐรายงานว่างานเมื่อ 5 เม.ย. 2568 มีพิธีบวงสรวงช่วงเช้า ขบวนอัญเชิญพระศิวะมหาเทพและสัตว์พาหนะเทพผู้พิทักษ์สิบทิศตั้งแต่ราว 16.00 น. การแสดงแสงแห่งศรัทธาราว 18.00 น. และขบวนรำจากทั้ง 23 อำเภอกว่า 700 คน ผลการค้นหาข่าวที่เราเห็นในวันนี้พูดถึงงานปี 2569 ว่าจัด 3-5 เม.ย. แต่เราไม่ได้เปิดอ่านข่าวต้นฉบับ จึงยังไม่ยืนยัน งานนี้ทำให้ถนนและที่จอดแน่น ควรไปแต่เช้าหรือเลี่ยงวันสุดสัปดาห์งาน

วิกิพีเดียไทยเล่าว่าในงานคนมาปิดทองรอยพระพุทธบาทจำลองในปรางค์น้อย และชมแสงลอดประตู 15 ช่อง ส่วนวิกิพีเดียอังกฤษไม่พูดถึงงานนี้

ไปอย่างไร และต้องเผื่อเวลาเท่าไร

หน้าแผนที่ของกรมศิลปากรเสนอสองเส้นทางจากตัวจังหวัดบุรีรัมย์ เส้นแรกใช้ทางหลวง 218 ไปนางรองราว 50 กม. เลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวง 24 ไปบ้านตะโกราว 14 กม. แล้วเลี้ยวขวาเข้าทางหลวง 2117 ผ่านบ้านตาเป๊กอีกราว 12 กม. เส้นที่สองใช้ทางหลวง 219 ไปอำเภอประโคนชัยราว 44 กม. เห็นทางแยกไปพนมรุ้ง แล้วใช้ทางหลวง 2075 อีกราว 21 กม. เลี้ยวขวาเข้า 2117 ถ้าไม่ได้ขับเอง หน้าเดียวกันแนะให้ขึ้นรถบริษัทขนส่งไปลงที่นางรอง แล้วเหมารถสองแถวขึ้นปราสาท ราคาที่หน้านั้นเขียนไว้คือคันละราว 200-300 บาท ซึ่งไม่มีวันที่ จึงไม่ควรถือเป็นราคาปัจจุบัน

เมื่อถึงอุทยานมีสองทางขึ้น ทางหน้าคือจอดที่ลานจอดแล้วเดินขึ้นบันไดราว 400 เมตร ทางหลังคือขับรถขึ้นไปเสียค่ายานพาหนะตามตารางข้างบนแล้วเดินอีกราว 100 เมตร ซึ่งเดินน้อยกว่า วิกิพีเดียไทยบอกว่ามีรถโดยสารจากกรุงเทพฯ ไปพนมรุ้งโดยตรง แต่เราไม่พบผู้ให้บริการหรือเวลาจึงยังไม่ยืนยัน

เวลาที่ควรเผื่อ เราไม่พบตัวเลขทางการ คู่มือพนมรุ้งและพิมายของเราประเมินพนมรุ้ง 2-3 ชั่วโมง และเมืองต่ำเพิ่มอีกราวหนึ่งชั่วโมง ซึ่งเป็นการประเมิน ไม่ใช่ตัวเลขที่ตรวจกับทางการ แผนทั้งวันและการเดินทางจากกรุงเทพฯ อยู่ที่หน้าเดินทางและแผนเที่ยว

ฤดูกาลและอากาศ

วิกิพีเดียอังกฤษลงตารางสภาพอากาศเมืองบุรีรัมย์ช่วง 1989-2018 จากกรมพัฒนาที่ดิน (ไม่ใช่ตัวเลขของยอดเขาพนมรุ้ง) ว่าเดือนที่ร้อนสุดคือเมษายน สูงสุดเฉลี่ย 36.5 องศา ส่วนเดือนมกราคมเย็นสุด ต่ำสุดเฉลี่ย 18.1 องศา ฝนตกสะสมปีละราว 1,212 มิลลิเมตร ชุกสุดเดือนกันยายน (249.4 มิลลิเมตร) และเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์แห้งที่สุด บันไดหินและลานหินกลางแดดร้อนจัดช่วงเมษายน ควรขึ้นแต่เช้า ส่วนหน้าฝนพื้นหินลื่น ข้อสังเกตเรื่องร่มเงาและรองเท้าเป็นคำแนะนำทั่วไปของเรา ไม่ได้มาจากหน้าทางการ

สิ่งที่เรายืนยันไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.