ศรีมโหสถ สระมรกต ต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ ค่าเข้า เวลา เดินทาง

ถ้าจะเลือกที่เที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ในปราจีนบุรีเพียงกลุ่มเดียว กลุ่มนี้คือคำตอบ ต้นโพธิ์เก่าแก่ที่วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ รอยพระพุทธบาทคู่ที่สระมรกต และผังเมืองโบราณสมัยทวารวดีที่ศรีมโหสถ อยู่ในอำเภอศรีมโหสถทั้งหมด ห่างกันไม่กี่กิโลเมตรและอยู่บนทางหลวงหมายเลข 319 หน้านี้ให้ข้อมูลที่ตรวจได้เกี่ยวกับอายุ ที่ตั้ง การไป ค่าเข้า และจุดที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

เราไม่ได้ไปที่นี่เอง ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ในหน้านี้ส่วนใหญ่มาจากบทความของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี ซึ่งเป็นหน่วยงานของกรมศิลปากร ส่วนค่าเข้าและเวลามาจากเว็บท่องเที่ยวที่ไม่ใช่ทางการ เพราะเราไม่พบประกาศค่าเข้าหรือเวลาจากกรมศิลปากรหรืออำเภอ ข้อมูลที่ตรวจไม่ได้เราเขียนว่า ยังไม่ยืนยัน ทุกอย่างตรวจเมื่อ 17 ต.ค. 2569

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

เรื่องอายุเป็นเรื่องที่นักโบราณคดีกำหนดจากรูปแบบศิลปะ ไม่ใช่วันที่แน่นอน ตัวเลขช่วงต่าง ๆ จึงไม่ใช่ความผิดพลาดของใครเสมอไป แต่ถ้าเอาไปอ้างต่อ ให้ระบุแหล่งและช่วงเวลาเสมอ

ศรีมโหสถคือเมืองอะไร

กรมศิลปากรเล่าว่าศรีมโหสถเป็นเมืองโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีที่พัฒนามาตั้งแต่ก่อนพุทธศตวรรษที่ 11 ตั้งอยู่ในลุ่มแม่น้ำบางปะกงที่ติดชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก จึงเป็นทั้งเมืองท่าค้าขายกับดินแดนโพ้นทะเลและศูนย์กลางการคมนาคมของเมืองด้านในกับเมืองชายฝั่ง ห้องจัดแสดงเรื่องศรีมโหสถในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรีเรียกเมืองนี้ว่านครรัฐแรกเริ่มแห่งลุ่มน้ำบางปะกง เกิดร่วมสมัยกับอาณาจักรฟูนันตอนปลาย พัฒนาเข้าสู่วัฒนธรรมทวารวดีในพุทธศตวรรษที่ 12-16 และมีวัฒนธรรมเขมรเข้ามาราวพุทธศตวรรษที่ 17-18 พิพิธภัณฑ์เล่าว่ามีเครื่องสำริดสำหรับพิธีกรรมที่จารึกภาษาเขมรกล่าวถึงพระเจ้าชัยวรมันที่ 7

กรมศิลปากรยังชี้ว่าศรีมโหสถพบหลักฐานของพระพุทธศาสนาและศาสนาฮินดูที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ สามชิ้นที่ใช้เป็นตัวอย่างคือ รอยพระพุทธบาทคู่ที่สระมรกต พระพุทธรูปปางสมาธิหินทรายที่พบในบ่อน้ำหน้าอาคารรอยพระพุทธบาท และพระคเณศหินทรายที่พบในเมือง พระคเณศองค์นี้กรมศิลปากรระบุว่ามีลักษณะเหมือนช้างตามธรรมชาติ ไม่ทรงเครื่องประดับ เทียบได้กับพระคเณศก่อนสมัยเมืองพระนครของเขมร และมีขนาดสูงที่สุดในกลุ่มที่พบในประเทศไทย ราว 1.70 เมตร พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรีในตัวเมืองมีห้องเมืองศรีมโหสถ และประกาศในงานค่ำคืนที่พิพิธภัณฑ์ปี 2567 ว่ามีพระคเณศอายุกว่า 1,400 ปีให้สักการะภายในอาคาร เรายืนยันไม่ได้ว่าเป็นองค์เดียวกับองค์สูง 1.70 เมตรข้างบนหรือไม่ ดูตัวเมืองปราจีนบุรี พิพิธภัณฑ์ ตึกอภัยภูเบศร

ตัวโบราณสถานเมืองศรีมโหสถ

Thai Holiday Guide บรรยายว่าที่เหลือให้เห็นปัจจุบันเป็นแกนกลางที่ขุดแต่งของเมืองทวารวดีมีคูเมือง ราว 700 ไร่ คูกว้าง 16-20 เมตร ส่วนที่เห็นเป็นฐานอิฐและศิลาแลง ร่องรอยถนนและทางน้ำ กับชิ้นส่วนศาสนสถานที่กระจายอยู่ในพื้นที่โล่ง มีทางเดินเชื่อมกลุ่มโบราณสถานและป้ายอธิบายพื้นฐาน เว็บนั้นเตือนว่าไม่มีวิหารที่บูรณะแล้วหรือโครงสร้างสูงให้ตื่นตา เหมาะกับคนที่อยากอ่านผังเมืองจากร่องรอยฐาน และร่มเงาน้อย พื้นอิฐกับศิลาแลงร้อนจัดช่วงสาย

สระแก้วเป็นสระน้ำโบราณในเมือง ภาพด้านล่างคือสระนั้น เรื่องรูปสลักสัตว์รอบสระที่เว็บอื่นเล่า เราไม่ได้อ่านต้นฉบับจึงไม่ใส่รายละเอียด

สระมรกต: รอยพระพุทธบาทคู่และบ่อน้ำ

บทความของพิพิธภัณฑ์เล่าว่ากลุ่มโบราณสถานสระมรกตอยู่ ต.โคกไทย ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2478 และมีการขุดแต่งหมายเลข 1 ช่วงปี 2514-2521 พบโคปุระ บรรณาลัย ปราสาทประธาน กำแพงแก้ว และบ่อน้ำโบราณ ต่อมาปีงบประมาณ 2529-2530 หน่วยศิลปากรที่ 5 ขุดต่อและพบรอยพระพุทธบาทคู่ สิ่งก่อสร้างแบ่งได้สองสมัย

บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์เป็นบ่อกลมเจาะลงในศิลาแลง กว้างราว 120 ซม. ลึกราว 10 เมตร เมื่อปีงบประมาณ 2536 ลอกบ่อและพบเสาหินสลักรูปยักษ์แบก พระพุทธรูปปางสมาธิ พระพุทธรูปนาคปรก หม้อน้ำหรือคนโท และชิ้นส่วนหลังคา ของที่พบนำไปแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี พิพิธภัณฑ์ชี้ว่าพระพุทธรูปนาคปรกเป็นหลักฐานของอิทธิพลเขมรสมัยบายนในพุทธศตวรรษที่ 17-18 และที่สระมรกตมีอาโรคยาศาลาในที่เดียวกับวิหารรอยพระพุทธบาทซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12-16

Thai Holiday Guide เล่าว่าสระน้ำสี่เหลี่ยมที่เป็นที่มาของชื่อสระมรกตกว้างยาวราว 115 x 214 เมตร และมีที่จอดรถพื้นฐาน ป้ายภาษาอังกฤษน้อย ขอให้ถือเป็นข้อมูลรอง ไม่ใช่การวัดของเรา

กิจกรรมประจำปีที่สระมรกตคือเทศกาลมาฆปูรมีศรีปราจีน กรมศิลปากรเล่าว่าครั้งที่ 38 จัดที่โบราณสถานสระมรกตวันที่ 17-25 ก.พ. 2567 ส่วนวิกิวอยาจบอกว่าจัดในวันมาฆบูชา ปีนี้เรายังไม่ได้ตรวจกำหนดการ

วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ

ต้นโพธิ์เป็นจุดที่คนแวะมากที่สุดในกลุ่มนี้ แหล่งข้อมูลที่เราอ่านพูดไม่เหมือนกันเรื่องความเก่า

ความเก่า 2,000 ปีเป็นความเชื่อที่เล่าต่อกันมา เราไม่พบหลักฐานทางโบราณคดีหรือการวัดอายุไม้ในแหล่งที่อ่านได้ ส่วนอายุวัดสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นเรื่องของตัววัด ไม่ใช่ต้นไม้ ทั้งสองไม่ขัดกันแต่เป็นคนละเรื่อง ส่วนคำว่า เก่าแก่ที่สุดในประเทศ ที่รายการทีวีและเว็บท่องเที่ยวใช้ เป็นคำโฆษณาที่เราตรวจไม่ได้

รายการทีวีเดียวกันระบุจุดชมในวัดว่า ท้าวเวสสุวรรณ อุโบสถ เจดีย์หลวงพ่ออิด อุโบสถหลังเก่า วิหารพระคันธารราช ศิวลึงค์ และวิหารหลวงพ่อแสง ซึ่งเป็นรายการจากรายการทีวี เราไม่ได้ตรวจว่าทุกจุดเปิดให้เข้าในปัจจุบัน วิกิวอยาจกล่าวถึงงานบุญบั้งไฟในวันวิสาขบูชาของวัดนี้ และ Wongnai ว่ามีงานนมัสการต้นโพธิ์กลางเดือน 6 ซึ่งเป็นช่วงใกล้กัน ตรวจวันจริงปีนี้ก่อนไป

อีกสามจุดที่วิกิวอยาจรวมไว้ในอำเภอศรีมโหสถและศรีมหาโพธิ

พานหิน หลุมเมือง และอนุสาวรีย์ลายพระหัตถ์อยู่อำเภอศรีมหาโพธิ ไม่ใช่ศรีมโหสถ ซึ่งสับสนกันง่ายเพราะชื่อใกล้กัน ศรีมหาโพธิเป็นอำเภอที่มีผู้เสียชีวิตจากน้ำท่วมปี 2569 ด้วย (2 ราย ตามแนวหน้า) และทางหลวง 3079 ปราจีนบุรี-ศรีมหาโพธิ ถูกรายงานว่าผ่านไม่ได้สองช่วงเมื่อ 7 ต.ค. 2569

เดินทางไปอำเภอศรีมโหสถ

เราไม่มีตารางรถโดยสารประจำทางที่ไปถึงแต่ละจุดจากแหล่งที่อ่านได้ ทั้งสามจุดอยู่ห่างตัวเมืองราว 22-23 กม. จึงควรขับรถเองหรือเหมาแท็กซี่ ราคาเหมาเราไม่มีตัวเลข วิกิวอยาจแนะนำว่าสระมรกตเหมาะกับการปั่นจักรยานแต่ให้นำจักรยานไปเอง รถไฟสายตะวันออกถึงสถานีปราจีนบุรี ดูเดินทางไปปราจีนบุรีและแผนเที่ยว 1-2 วัน

สถานการณ์น้ำท่วมปลายกันยายน-ตุลาคม 2569

รายงานทางหลวงเป็นสถานะของวันที่ 7 ต.ค. เท่านั้น เราไม่รู้ว่าตอนนี้เปิดแล้วหรือยัง และไม่ทราบว่าผู้เสียชีวิตสี่รายอยู่ใกล้โบราณสถานหรือไม่ จึงไม่ควรอ่านเป็นข่าวเกี่ยวกับตัวโบราณสถาน

แผนครึ่งวันจากตัวเมืองปราจีนบุรี ข้อเสนอของเรา

แผนนี้เป็นข้อเสนอของเราจากระยะ 22-23 กม. ที่แหล่งให้ ไม่ได้ลองขับเอง

ถ้ามาในวันจันทร์หรืออังคาร ให้เปลี่ยนไปเที่ยวโบราณสถานเช้า และไปตึกอภัยภูเบศรหรือวัดแก้วพิจิตรบ่าย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปิดสองวันนี้ตามประกาศของกรมศิลปากรที่เราอ่านในหน้าตัวเมือง

ข้อควรระวัง

• ร่มเงาน้อยและพื้นร้อน ตามที่ Thai Holiday Guide เตือนทั้งศรีมโหสถและสระมรกต ไปเช้าหรือบ่ายแก่
• ป้ายอธิบายภาษาอังกฤษน้อย อ่านบทความของพิพิธภัณฑ์ก่อนไปจะเข้าใจมากกว่า
• อย่าปีนหรือเหยียบฐานโบราณสถาน และแต่งกายสุภาพเมื่อเข้าวัดและไหว้รอยพระพุทธบาท
• อย่าเชื่อคำว่า เก่าแก่ที่สุดในประเทศ โดยไม่ดูแหล่ง บทความของกรมศิลปากรเรื่องศรีมโหสถใช้คำว่า เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่ง ส่วนบทความเรื่องสระมรกตเรียกรอยพระพุทธบาทคู่ว่าเก่าที่สุดในประเทศไทย ซึ่งเป็นถ้อยคำของบทความ ไม่ใช่ผลการวัดอายุ

สิ่งที่ยังไม่ยืนยัน

• ค่าเข้าและเวลาทางการของทั้งสามจุด
• สถานะเปิดหรือปิดหลังน้ำท่วมใหญ่ 2569 และสถานะทางหลวง 319 กับ 3079 หลัง 7 ต.ค. 2569
• เบอร์โทรของวัดและโบราณสถาน
• วันงานมาฆปูรมีศรีปราจีน งานนมัสการต้นโพธิ์ และงานบุญบั้งไฟ ประจำปี 2569/2570
• ที่ตั้งแน่นอนของหลวงพ่อทวารวดีและขนาดเมืองที่ 742 ไร่ กับ 2,800 ไร่
• รถสาธารณะและราคาเหมารถไปแต่ละจุด

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.