หนังตะลุง โนรา พัทลุง หัตถกรรมหนังบางแก้ว กระจูด กะลามะพร้าว

พัทลุงมีคำขวัญว่า เมืองหนังโนรา และวิกิวอยาจบันทึกว่าหนังตะลุงกับโนรามีต้นกำเนิดที่เมืองนี้ แต่เมื่อไปจริงมักไม่มีโรงแสดงให้นั่งดูทุกคืน หน้านี้แยกให้ชัดว่าอะไรเป็นศิลปะการแสดงที่เล่าได้จากเอกสาร อะไรเป็นสถานที่ที่แวะได้ ได้แก่ ศูนย์หัตถกรรมรูปหนังบางแก้ว ศูนย์กะลามะพร้าว และงานกระจูดที่ทะเลน้อย และอะไรที่เรายังหาข้อมูลไม่ได้ เช่น ตารางแสดง ราคาตัวหนัง และเบอร์ติดต่อ

เราไม่ได้ไปที่นี่เอง ข้อมูลมาจากหน้าเว็บที่อ่านวันที่ 17 ต.ค. 2569 ดูคู่มือเที่ยวพัทลุงสำหรับภาพรวม

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

หนังตะลุงคืออะไร

วิกิพีเดียไทยอธิบายว่าหนังตะลุงเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ เล่าเรื่องด้วยบทร้อยกรองที่ขับเป็นสำเนียงถิ่น "ว่าบท" มีบทสนทนาแทรก และใช้เงาตัวหนังบนจอผ้าเป็นภาพ นายหนังเป็นคนทำทั้งหมด คือว่าบท พูด และเชิด การแสดงมักอยู่ในงานบุญ งานวัด และงานศพ ในยุคที่ไฟฟ้ายังไม่ทั่วถึงเป็นความบันเทิงที่แพร่หลาย พอภาพยนตร์และโทรทัศน์มาก็ซบเซาลง วิกิพีเดียไทยบันทึกว่าปัจจุบันมีโครงการศิลปินแห่งชาติช่วยส่งเสริมการสืบทอด ส่วนวิกิพีเดียอังกฤษ ตามที่ฮับพัทลุงเดิมบันทึก ว่าตัวหนังสูงราว 15 ถึง 50 เซนติเมตร และศิลปะนี้กำลังเลือนหาย

ตัวละครที่วิกิพีเดียไทยกล่าวถึงว่าเกี่ยวกับพัทลุงโดยตรงคือ นายยอดทอง ตัวตลกที่เล่าว่าเชื่อกันว่าเป็นคนจริงชาวพัทลุง ส่วนนายหนูนุ้ย ตัวตลกอีกตัว วิกิพีเดียไทยว่าบ้านอยู่บ้านพรวน อำเภอสทิงพระ สงขลา ตามที่บรมครูอิ่ม จันทร์ชุม ผู้แกะหนังตะลุง บันทึกไว้ที่รูปปั้นหน้าอาคารทำการที่บางแก้ว พัทลุง

วิกิพีเดียไทยยังอธิบายพิธีกรรมในโรง เช่น การออกรูปฤๅษีและรูปพระอิศวร ซึ่งถือเป็นรูปศักดิ์สิทธิ์ เป็นข้อมูลที่ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมศูนย์หัตถกรรมจึงเป็นที่เคารพ ถ้าได้ชมตัวหนังจริง ควรขออนุญาตก่อนจับหรือถ่ายภาพ

ชื่อ "ตะลุง" มาจากไหน

วิกิพีเดียไทยเขียนข้อเสนอเหล่านี้ไว้เคียงกันโดยไม่ตัดสิน เราก็ไม่ตัดสินเช่นกัน สิ่งที่ตรงกันคือชื่อพัทลุงเกี่ยวกับชื่อศิลปะนี้ในทุกทางเล่า

โนรา

โนรา หรือมโนราห์ เป็นการแสดงนาฏศิลป์ของภาคใต้ วิกิพีเดียไทยบันทึกว่ายูเนสโกขึ้นทะเบียน "Nora, dance drama in southern Thailand" เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ เมื่อ 15 ธ.ค. 2564 ในการประชุมคณะกรรมการอนุสัญญาฯ ครั้งที่ 16 ข่าว AFP ที่สหประชาชาติประเทศไทยเผยแพร่ซ้ำวันเดียวกัน อธิบายว่าเป็นศิลปะที่รวมการเต้นรำ ขับร้อง และเล่าเรื่อง มีรากจากอินเดีย ปฏิบัติกันมาหลายศตวรรษ และการแสดงที่เต็มรูปแบบอาจยาวถึงสามวัน

เครื่องแต่งกายตามวิกิพีเดียไทยมีเทริดสวมศีรษะของตัวนายโรง เครื่องรูปปัดที่ร้อยด้วยลูกปัด ปีกนกแอ่นหรือปีกเหน่ง และทับทรวง เครื่องดนตรีมีกลอง ทับคู่ ฉิ่งโหม่ง ปี่ และกรับ ผู้แสดงเดิมเป็นชายล้วน ปัจจุบันมีผู้หญิงแสดงด้วย

ส่วนความเกี่ยวข้องกับพัทลุง วิกิวอยาจ (ข้อความแก้ไขล่าสุด 2561) เขียนว่าศิลปะการแสดงหนังตะลุงและโนรามีต้นกำเนิดในเมืองนี้ และวิกิพีเดียไทยในบทหนังตะลุงบันทึกชื่อเมืองตะลุงไว้กับพัทลุง แต่บทความโนราที่เราอ่านของวิกิพีเดียไทยไม่ได้ระบุว่าพัทลุงเป็นต้นกำเนิด เรายังไม่พบแหล่งทางการที่ยืนยันเรื่องต้นกำเนิดของโนรา จึงเขียนเพียงว่าแหล่งรองบางแห่งระบุเช่นนั้น

ที่ไปดูหนังตะลุงและโนราที่พัทลุงได้

ตรงนี้เรามีข้อมูลน้อยและบอกตรง ๆ ว่าตารางแสดงประจำที่เราตรวจได้ไม่มี ฮับพัทลุงบันทึกแล้วว่าไม่มีตารางตายตัวที่ตรวจได้ และเราก็ยังหาไม่พบหลังตรวจเพิ่ม มีแต่สิ่งเหล่านี้

• การแสดงสดมักอยู่ในงานบุญและงานวัดตามวิกิพีเดียไทย ซึ่งหมายความว่าขึ้นกับงานและวัน ไม่ใช่รอบประจำสำหรับนักท่องเที่ยว
• ลำปำมีรูปปั้นโนราและหนังตะลุงตามที่ Thai Holiday Guide และ KTC เขียน ดูหน้าลำปำ แต่เป็นรูปปั้น ไม่ใช่การแสดง
• ให้ถามที่พักหรือสำนักงานท่องเที่ยวจังหวัดว่าช่วงที่ไปมีงานวัดหรืองานบุญที่มีการแสดงหรือไม่ ดูที่พักพัทลุง

ศูนย์ศิลปหัตถกรรมรูปหนังบางแก้ว

ททท. (ตามที่ฮับพัทลุงบันทึกเมื่อ 16 ต.ค. 2569) ระบุว่าศูนย์ตั้งอยู่ที่บ้านบางแก้ว ตำบลท่ามะเดื่อ ห่างตัวเมืองพัทลุง 36 กม. มีสมาชิก 25 คนที่แกะหนังเป็นรูปหนังตะลุงและหนังใหญ่ ส่งขายทั่วประเทศและมากกว่า 15 ประเทศ ใครอยากซื้อหรือเข้าชมต้องติดต่อประธานหมู่บ้านล่วงหน้า วิกิพีเดียไทยบันทึกว่าที่หน้าอาคารทำการที่บางแก้ว พัทลุง มีรูปปั้นของบรมครูอิ่ม จันทร์ชุม ซึ่งได้รับเกียรติหลายครั้ง รวมถึงครูภูมิปัญญาไทยด้านการแกะหนังตะลุง รุ่นที่ 2 จากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ ปี 2545

เราไม่พบเบอร์โทร เวลา หรือราคา ทั้งในหน้าที่เราอ่านและแหล่งรอง ข้อเสนอของเราคือโทรสำนักงานท่องเที่ยวจังหวัดหรือถามที่พักเพื่อขอเบอร์ประธานหมู่บ้านก่อนขับไปไกลถึง 36 กม.

ศูนย์หัตถกรรมกะลามะพร้าว

ศูนย์ตั้งอยู่หมู่ 1 ตำบลไชยบุรี ห่างตัวเมืองราว 6 กม. ตาม ททท. ที่ฮับเดิมบันทึก ทำของใช้จากกะลา เช่น ช้อน ถ้วยกาแฟ ทัพพี และโคมไฟ Wikivoyage เรียกว่าหมู่บ้านหัตถกรรมจากกะลามะพร้าว ไม่ลงเวลา ราคา หรือเบอร์ เราจึงไม่ยืนยันว่าเปิดให้เข้าชมเมื่อใด

กระจูดและงานจักสานที่ทะเลน้อย

กระจูดเป็นพืชน้ำที่ขึ้นในพรุ วิกิพีเดียไทยในบทของทะเลน้อยเขียนว่ากระจูดใช้จักสาน และบัวใช้เป็นอาหาร ยา และในพิธีทางศาสนา FAO ระบุว่าชาวบ้านในพื้นที่มีหลายอาชีพตลอดปี รวมถึงการทอหัตถกรรมและงานบริการท่องเที่ยว นอกจากเลี้ยงควาย ทำนา และจับปลา

ไทยโพสต์ (24 พ.ค. 2566) กล่าวถึงศูนย์หัตถกรรมกระจูดวรรณีที่ต่อยอดภูมิปัญญาจากเสื่อกระจูดเป็นผลิตภัณฑ์ที่เพิ่มมูลค่า เป็นวิสาหกิจชุมชน และเล่าถึงร้านและกิจกรรมย้อมผ้าครามหรือผลไม้ที่ป่าสาคู Bangkok Biznews มีลิงก์ไปบทความอีกชิ้นเรื่องงานกระจูดเป็นแบรนด์คราฟต์ลงวันที่ 11 ก.ค. 2569 ซึ่งเราอ่านเฉพาะพาดหัว ไม่ได้อ่านเนื้อหา Wongnai Trips (2563) กล่าวถึงตลาดน้ำทะเลน้อยที่ขายผลิตภัณฑ์กระจูด เช่น กระเป๋าและเสื่อ

เรายังไม่พบเวลา ราคา หรือเบอร์ของศูนย์ใดเลย ดูเรื่องการเดินทางไปทะเลน้อยที่หน้าทะเลน้อย

ของฝากและอาหาร

Wikivoyage ตามที่ฮับพัทลุงบันทึกไว้ ระบุของฝากขึ้นชื่อว่ากาละแม กล้วยฉาบ ลูกยี และกุ้งอบกรอบ เราไม่พบร้านหรือราคาที่ยืนยันได้ ตลาดนัดสีเขียวบางแห่งที่ Wongnai Trips (2563) ลงไว้อยู่ในหน้าลำปำ ทะเลสาบสงขลา และนาโปแก

ประเพณี

ทั้งสองงานเปลี่ยนวันตามปี เราไม่พบกำหนดปี 2569 หรือปีถัดไปจากแหล่งทางการ จึงควรถาม ททท. หรือจังหวัดก่อนวางทริปตามงาน

แผนครึ่งวันสายวัฒนธรรม (ข้อเสนอของเรา)

เป็นข้อเสนอของเรา ไม่ใช่ตารางที่รับประกัน เพราะเวลาและการเข้าชมของศูนย์ยังไม่ยืนยัน

1. เช้าโทรถามสำนักงานท่องเที่ยวจังหวัดหรือที่พักว่าศูนย์หัตถกรรมรูปหนังบางแก้วหรือกะลามะพร้าวเปิดรับเยี่ยมชมวันนั้นไหม และขอเบอร์ติดต่อ
2. ถ้าเลือกกะลามะพร้าว (ห่างเมืองราว 6 กม.) ใช้เวลาสั้น สามารถรวมกับวัดวังหรือลำปำในเส้นทางเดียวกันได้ ดูเขาอกทะลุ วัดคูหาสวรรค์ วัดวัง
3. ถ้าเลือกศูนย์หนังบางแก้ว (36 กม.) ให้จัดเป็นครึ่งวันเต็ม
4. ถ้ามีงานวัดหรืองานบุญช่วงที่ไป ถามว่ามีหนังตะลุงหรือโนราไหม

ที่เที่ยวใกล้เคียงและหน้าที่เกี่ยวข้อง

• คู่มือเที่ยวพัทลุง
• ทะเลน้อย ค่าเรือ ฤดูบัวแดง
• เดินทางไปพัทลุงและแผนเที่ยว 2 วัน
• นครศรีธรรมราช อีกเมืองที่อยู่บนเส้นทางรถไฟสายใต้

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.