กว๊านพะเยา ล่องเรือวัดติโลกอาราม ค่าเรือ เวลา ตะวันตกดิน

กว๊านพะเยาเป็นหัวใจของเมืองพะเยา ตัวเมืองอยู่ริมฝั่งตะวันออก วัดศรีโคมคำ ถนนเลียบกว๊าน และท่าเรือไปวัดติโลกอารามอยู่ในระยะเดิน คนมาถึงมักเดินเล่นริมน้ำตอนเย็น ดูตะวันตกดิน แล้วลงเรือไปไหว้พระธาตุกลางน้ำ หน้านี้รวบรวมขนาดและประวัติของกว๊าน ค่าเรือกับเวลาเรือที่แหล่งข้อมูลให้ไม่ตรงกัน และวิธีวางครึ่งวันริมน้ำ ภาพรวมจังหวัดอยู่ในคู่มือเที่ยวพะเยา

เราไม่ได้ไปที่กว๊านเอง ข้อมูลมาจากหน้าเว็บที่อ่านเมื่อ 19 ต.ค. 2569 หน้า ททท. ฉบับหลักตอบ HTTP 403 กับเครื่องมืออ่านของเรา จึงใช้เว็บ TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาที่อ่านได้แทน แต่เว็บนั้นลงบทความปี 2565 และโดเมนเป็น .com เราจึงนับเป็นแหล่งกึ่งทางการและเทียบกับแหล่งอื่นทุกครั้ง หน้าเพื่อนบ้านในชุดเดียวกัน ได้แก่วัดศรีโคมคำและวัดในเมืองพะเยา และแผนเดินทางและเที่ยว 1-3 วัน

ข้อมูลที่ตรวจแล้ว และสิ่งที่ยืนยันไม่ได้

ตรงไหนที่แหล่งข้อมูลพูดไม่ตรงกัน

ค่าเรือไปวัดติโลกอาราม

แหล่งที่ใหม่กว่าให้ 40 บาทเป็นสองเท่าของค่าผู้ใหญ่ในแหล่งเก่า ความต่างน่าจะมาจากเวลาที่ผ่านไปสามปีและชนิดเรือ (เรือพายเทียบกับเรือรับส่งที่ท่า) แต่นั่นเป็นข้อสันนิษฐานของเรา ไม่มีแหล่งไหนอธิบายไว้ เราถือ 40 บาทเป็นตัวเลขวางงบเพราะใหม่กว่า แต่ให้ถามที่ท่าก่อนลงเรือทุกครั้ง เพราะวิกิท่องเที่ยวไม่ใช่หน่วยงานทางการ

ขนาดของกว๊าน

หนึ่งไร่เท่ากับ 1,600 ตารางเมตร ดังนั้น 12,831 ไร่ เท่ากับราว 20.5 ตร.กม. ส่วน 1,980 เฮกตาร์เท่ากับ 19.8 ตร.กม. หรือราว 12,375 ไร่ สองตัวเลขห่างกันราว 4 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งอาจเกิดจากระดับน้ำที่วัดต่างวัน วิกิพีเดียไทยเองก็ใส่ทั้งสองค่าในหน้าเดียว เราจึงเขียนว่าราว 20 ตร.กม. และไม่เลือกตัวเลขใดเป็นตัวเดียว

ปีที่สร้างประตูกั้นน้ำและชนิดปลา

สองเรื่องนี้ไม่ขัดกันเสมอไป สถานีประมงตั้งก่อน ประตูกั้นน้ำสร้างทีหลัง ปี พ.ศ. 2482 กับปี 1939 เป็นปีเดียวกัน ส่วนตัวเลขชนิดปลาเป็นผลสำรวจต่างครั้ง เราจึงไม่รวมหรือถัวเฉลี่ย ถ้าต้องอ้างให้เขียนว่าราว 45 ถึง 50 ชนิดตามแหล่งที่ระบุ

กว๊านเกิดอย่างไร

คำว่ากว๊านเป็นคำท้องถิ่นภาคเหนือที่แปลว่าบึงหรือหนองน้ำใหญ่ TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาเขียนว่าเป็นคำล้านนาที่ใช้เฉพาะในพะเยา ส่วนวิกิพีเดียอังกฤษเขียนว่าเป็นคำภาคเหนือ ซึ่งเป็นการบรรยายต่างกันเล็กน้อยและไม่ถึงขั้นขัดกัน หน้าเดียวกันของ TAT บอกว่าพื้นที่นี้เกิดจากแผ่นเปลือกโลกยุบตัวราว 70 ล้านปีก่อน ล้อมด้วยเทือกเขาผีปันน้ำ และมีลำห้วยไหลลงมา 18 สาย วิกิพีเดียอังกฤษให้ข้อมูลตรงกันเรื่องการยุบตัวและจำนวนลำห้วย

ก่อนมีประตูกั้นน้ำ พื้นที่นี้เป็นที่ลุ่มที่แม่น้ำอิงไหลคดเคี้ยวผ่าน มีหนองและบวกเล็กใหญ่ วิกิพีเดียอังกฤษเล่าว่าหน้าฝนราวเดือนกรกฎาคมถึงพฤศจิกายนน้ำท่วมจนหนองเชื่อมกันเป็นสองกว๊านคือกว๊านน้อยทางตะวันตกกับกว๊านหลวงทางตะวันออก ส่วนหน้าแล้งชาวบ้านมาหาปลาจนแน่นและน้ำลดลงทุกปี กรมประมงจึงตัดสินใจสร้างประตูกั้นน้ำปี 1939 เสร็จปี 1941 น้ำท่วมทุ่งนา บ้าน วัด และแหล่งโบราณคดี ที่ราบเดิมกลายเป็นอ่างเก็บน้ำตื้น ๆ ที่เห็นทุกวันนี้ และกรมประมงตั้งสถานีวิจัยประมงที่กว๊านเพื่อเพาะพันธุ์ปลาเพิ่มโปรตีนราคาถูกให้ประชาชน ตามวิกิพีเดียอังกฤษ

วิกิพีเดียไทยเล่าต่อว่าพื้นที่ที่ถูกน้ำท่วมรวมชุมชนโบราณริมหนองเต่าและวัดโบราณ หนึ่งในนั้นคือวัดติโลกอาราม ซึ่งยอดพระธาตุยังโผล่พ้นน้ำ TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาเรียกกว๊านว่าแหล่งน้ำสำคัญที่สุดของจังหวัดและแหล่งประมงน้ำจืดสำคัญที่สุดของภาคเหนือตอนบน และลงชื่อปลาที่พบ คือปลากราย ปลาสวาย ปลาเทโพ ปลาจีน ปลาไน และปลานิล ตามชื่อภาษาอังกฤษที่ TAT เขียนไว้ซึ่งเราแปลเป็นชื่อไทยเอง

วัดติโลกอาราม พระธาตุกลางน้ำ

วิกิพีเดียไทยระบุว่าวัดติโลกอาราม หรือสันธาตุบวกสี่แจ่ง เป็นพระอารามหลวงในรัชสมัยพระเจ้าติโลกราช กษัตริย์ล้านนาองค์ที่ 9 ของราชวงศ์มังราย สร้างระหว่าง พ.ศ. 2019 ถึง 2029 ซึ่งตรงกับราวปี 1476 ถึง 1486 ปัจจุบันตัววัดจมอยู่ใต้กว๊าน ยกเว้นยอดพระธาตุที่โผล่พ้นน้ำ ชาวประมงเคยเรียกว่าสันธาตุกลางน้ำ เพราะเห็นยอดเจดีย์อิฐโผล่ขึ้นมาในหน้าแล้ง TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาเขียนสั้น ๆ ว่าวัดมีอายุเกิน 500 ปีและอยู่กลางกว๊าน

เหตุการณ์ฟื้นฟูมาจากวิกิพีเดียไทยทั้งหมด ซึ่งเราไม่ได้เทียบกับแหล่งอื่น หน้านั้นเล่าว่าปี พ.ศ. 2549 มีการล่องเรือสำรวจ หนึ่งเดือนต่อมาผู้ว่าราชการจังหวัดพานำชาวบ้านกำจัดวัชพืชและบูรณะโครงสร้างให้รับน้ำหนักคนที่ขึ้นไปไหว้พระธาตุ ระหว่างบูรณะพบแผ่นหินทรายจารึกอักษรฝักขามเมื่อ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2550 เล่าประวัติวัดและผู้อุปถัมภ์ โดยกล่าวถึงพระเจ้าติโลกราช ชื่อบวกสี่แจ่งหมายถึงหนองน้ำที่สี่แยก เพราะบวกคือหนองและแจ่งคือมุมในภาษาถิ่น ข้อมูลทั้งหมดนี้ยังไม่ยืนยันกับกรมศิลปากรหรือเว็บทางการอื่น

สิ่งที่ไปดูได้บนเกาะ แหล่งที่อ่านบอกต่างกัน TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาลงว่าช่วงวันพระใหญ่มีพิธีเวียนเทียนกลางน้ำรอบวัด ส่วนบทความ ททท. ฉบับก่อนในคู่มือเรากล่าวถึงหลวงพ่อศิลาที่ประดิษฐานกลางกว๊านให้ไหว้ทางเรือ วิกิพีเดียไทยบรรยายพระพุทธรูปหินทรายสกุลช่างพะเยาอายุราว 500 ปีเป็นจุดสนใจ เราไม่พบแหล่งที่บอกเวลาขึ้นฝั่งหรือจำนวนคนต่อรอบ ยังไม่ยืนยัน

ล่องเรือไปวัดติโลกอาราม

เรือไปวัดติโลกอารามออกจากท่าในตัวเมือง วิกิท่องเที่ยวบอกว่าเป็นเรือลำเล็ก และคำบรรยายภาพบน Wikimedia Commons ของภาพท่าเรือบอกว่าท่าอยู่หลังอุโบสถวัดศรีโคมคำ ทำให้คนที่มาไหว้พระใหญ่ที่วัดศรีโคมคำเดินต่อไปลงเรือได้ในที่เดียว เว็บโฮมสเตย์ริมกว๊านเรียกท่านี้ว่า ท่าเรือวัดกลางน้ำ และบอกว่าอยู่ใกล้ถนนคนเดิน

ข้อมูลที่ตรวจได้เกี่ยวกับการลงเรือ

ข้อสุดท้ายในตารางทำให้ภาพของเรือเป็นเรือพายหรือเรือไร้เครื่อง ซึ่งสอดคล้องกับคำว่าเรือพายใน TAT แต่เราไม่พบแหล่งที่บอกตรง ๆ ว่าเรือรับส่งไปวัดติโลกอารามเป็นแบบไหน อย่าคาดว่าเป็นเรือยนต์ ถามที่ท่าก่อนว่าจะได้เสื้อชูชีพหรือไม่ รูปบน Commons ของวัดติโลกอาราม (ที่ใช้ในคู่มือจังหวัด) แสดงผู้ไหว้พระสวมเสื้อชูชีพบนเกาะ แต่เราไม่รู้ว่าเป็นกฎของท่าเรือทุกลำหรือไม่

เย็นริมกว๊าน ตะวันตกดิน และช่วงเช้า

TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาเขียนว่าริมกว๊านมีร้านอาหารในสวนสาธารณะ เหมาะนั่งผ่อนคลายยามเย็นและชมตะวันตกดิน ภาพ Chainwit. บน Commons ที่ถ่ายวันที่ 25 ธ.ค. 2564 แสดงตะวันตกดินที่กว๊าน ซึ่งช่วยให้เห็นภาพว่าแสงเย็นเป็นอย่างไร แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าตะวันตกกี่โมง วิกิท่องเที่ยวแนะนำให้เดินเล่นริมน้ำหรือปูเสื่อปิกนิกบนสนามหญ้า

ช่วงเช้ามีภาพชุดยามเช้าที่กว๊านจาก Chainwit. หลายภาพบน Commons ซึ่งแสดงผิวน้ำเรียบและหมอกบางตอนเช้า เราใช้เป็นภาพประกอบบรรยากาศ ไม่ใช่การรับรองว่าทุกเช้ามีหมอก ฤดูหนาวน่าจะเหมาะกว่า แต่ไม่พบข้อมูลสถิติทางการ เราจึงไม่ระบุเดือนที่หมอกมาก

ถนนคนเดินกับตลาดค่ำริมกว๊าน แหล่งข้อมูลให้ไม่ตรงกัน TAT ตามคู่มือจังหวัดว่าจัดหน้ากว๊านพะเยาวันศุกร์ เสาร์ และอาทิตย์ ส่วนเว็บโฮมสเตย์ในเมืองว่าถนนคนเดินศุกร์ถึงเสาร์ 18:00-22:00 น. และตลาดนัดวันอาทิตย์ 18:00-22:00 น. ดูรายละเอียดในหน้าวัดศรีโคมคำและเมืองพะเยา

ปลา สัตว์น้ำ และสถานีประมง

กว๊านเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาของจังหวัด TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาเรียกว่าแหล่งประมงน้ำจืดสำคัญที่สุดของภาคเหนือตอนบน วิกิพีเดียไทยเสริมว่าปลาของกว๊านเป็นฐานของปลาส้ม ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นที่มีชื่อ คู่มือจังหวัดรุ่นก่อนในเว็บเราอ้างว่าศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดพะเยาเป็นแห่งแรกของโลกที่เพาะพันธุ์ปลาบึกสำเร็จ แต่ข้อนี้อ่านจากวิกิพีเดียตอนทำคู่มือรุ่นก่อนและเรายังไม่ได้เทียบกับกรมประมงในรอบนี้ จึงถือเป็นข้อมูลที่ยังไม่ยืนยัน

หากสนใจว่าปลาอะไรอยู่ในกว๊าน อ่านจากชื่อที่ TAT ลงไว้ได้ แต่ควรระวังเรื่องการตกปลา เราไม่พบกฎประมงหรือใบอนุญาตตกปลาที่กว๊านจากแหล่งที่อ่าน ถ้าจะตกปลาให้ถามเทศบาลเมืองพะเยาหรือกรมประมงก่อน

เทศกาลที่เกี่ยวกับกว๊าน

• เวียนเทียนกลางน้ำ วันมาฆบูชา วิสาขบูชา และอาสาฬหบูชา ที่วัดติโลกอาราม ตาม TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยา ซึ่งเรียกว่าพิธีเวียนเทียนด้วยแสงไฟทางน้ำตามเข็มนาฬิกา วันที่จริงของปี 2569 ให้ดูปฏิทินจันทรคติ เรายังไม่ยืนยันเวลาและจำนวนเรือ
• ประเพณีสักการะพระเจ้าตนหลวง ที่วัดศรีโคมคำ TAT เรียกว่าพิธีสักการะพระเจ้าองค์หลวงในเดือนแปดเหนือ ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา อ่านต่อในหน้าวัดศรีโคมคำ
• ขบวนเทียนทางน้ำของชาวไทลื้อ TAT สำนักงานเชียงราย-พะเยาว่าเป็นพิธีเดียวในประเทศ จัดปีละสามครั้ง แต่ไม่ลงวันและสถานที่ เรายังไม่ยืนยัน ดูหน้าไทลื้อเชียงคำ

เดินทางไปกว๊านพะเยา

กว๊านอยู่ในตัวเมืองพะเยา เดินจากถนนเลียบกว๊านไปวัดศรีโคมคำและท่าเรือได้ วิกิท่องเที่ยวระบุว่าตุ๊กตุ๊กมีที่สถานีขนส่งและจุดเที่ยวหลักริมกว๊านเดินถึงกัน เราไม่พบค่าจอดรถหรือจุดจอดรถที่ทางการลงไว้ การเดินทางจากกรุงเทพฯ เชียงใหม่ และเชียงราย อยู่ในหน้าเดินทางและแผนเที่ยวพะเยา ที่พักริมกว๊านอยู่ในคู่มือที่พักพะเยา

เคล็ดลับที่เป็นข้อเสนอของเรา

เป็นความเห็นของเรา ไม่ใช่ข้อมูลทางการ มาให้ทันบ่ายแก่เพื่อลงเรือไม่เกินเวลาปิดราว 17:00 น. แล้วเดินกลับมานั่งดูตะวันตกดินที่ริมฝั่ง ถ้าไปวันพระใหญ่ให้เผื่อเวลาเพราะคนมากขึ้น พกเงินสดย่อยสำหรับค่าเรือเพราะเราไม่พบข้อมูลว่าท่ารับบัตรหรือโอน ถามค่าเรือและเวลารอบสุดท้ายก่อนซื้อเสมอ ใส่รองเท้าที่กันลื่นสำหรับขึ้นเกาะ ซึ่งเป็นข้อแนะนำทั่วไปสำหรับท่าเรือไม้ ไม่ใช่ข้อมูลของที่นี่ ใช้ข้อมูลฤดูฝนจากวิกิพีเดียว่าราวกรกฎาคมถึงพฤศจิกายน (ในบทความกว๊านพะเยา) เป็นเพียงแนวทาง และดูพยากรณ์จากกรมอุตุนิยมวิทยาก่อนไป

สิ่งที่ยังยืนยันไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย

ราคา ตารางเวลา และกฎการเข้าเมืองเปลี่ยนได้ ตัวเลขในหน้านี้เป็นค่าประมาณ ณ ปี 2569 (2026) โปรดยืนยันกับหน้าทางการหรือผู้ให้บริการก่อนจอง พบข้อมูลล้าสมัยหรือไม่? แจ้งเรา.